Gün kısalınca kedi ve köpek neden daha çok uyur

Ekim ortasında aynı cümle kuruluyor. "Köpeğim eskisi kadar hevesli değil." Ya da "Kedim bütün gün yatıyor."

Çoğu durumda bu doğru bir gözlem ve yanlış bir endişe. Gün kısalıyor, hava soğuyor, yürüyüşler kısalıyor ve enerji harcaması düşüyor.

Ama aynı belirti bazı hastalıkların ilk işareti de olabiliyor. Bu yazı ikisini ayırmaya yarıyor.

Kedi gece canlısı değil, alacakaranlık canlısı

Yaygın bir yanlış var. Kedilerin gece canlısı olduğu söylenir ama doğrusu bu değil.

VCA Animal Hospitals, kedilerin doğal olarak en aktif oldukları zamanın şafak ve alacakaranlık olduğunu belirtiyor. Bu davranışa crepuscular deniyor.

Ekim ayında alacakaranlık saati öne kayıyor. Yaz boyunca akşam sekizde olan o pencere, ekim sonunda altıya geliyor.

Sonuç şu. Kedi daha erken canlanıyor, daha erken yoruluyor ve gündüz uykusu uzuyor. Sen bunu "daha çok uyuyor" diye görüyorsun.

VCA bir noktayı daha ekliyor. Ev kedilerinin çoğu gece aktifliğini sahibin programından öğreniyor. Akşam eve gelen, o saatte besleyen ve oynayan bir sahip, kedinin ritmini kendine göre kuruyor.

Köpekte durum farklı

Köpek gün ışığına kediden daha az bağlı ama yürüyüş programına çok daha bağlı.

Ekimde olan şey basit. Akşam yürüyüşü karanlığa denk geliyor, süresi kısalıyor, bazı günler atlanıyor. Bahçesi olan evlerde köpek dışarıda daha az vakit geçiriyor.

Enerji harcaması düşünce uyku artıyor. Burada hormonal bir gizem yok, doğrudan bir hesap var.

İkinci etken ısı. Isıtılan bir evde vücut sıcaklığını korumak için harcanan enerji düşüyor ve bu da uyuşukluğa katkı veriyor.

Üçüncüsü de senin programın. Kışın eve daha erken giriliyor, akşamlar daha sakin geçiyor. Köpek evin ritmini izliyor.

Normal uyku ne kadar

Tek bir rakam vermek yanıltıcı olur, çünkü yaş ve tür belirleyici.

Yavrular ve yaşlılar en çok uyuyan gruplar. Cornell Feline Health Center, yaşlı kedilerin daha az aktif ve oyuncu olduğunu, daha çok uyuduğunu belirtiyor.

Önemli olan mutlak süre değil değişimin hızı. Kademeli bir artış, mevsime ve yaşa bağlı normal bir kayma. Bir hafta içinde ortaya çıkan belirgin bir artış ise başka bir şeye işaret ediyor.

İkinci ölçüt uyanınca ne olduğu. Uyandığında normal davranan, iştahı yerinde olan ve oyuna yanıt veren bir dost muhtemelen sadece dinleniyor.

Üçüncü ölçüt de yer değişimi. Cornell'in aktivite azalması yazısında dikkat çekici bir gözlem var. Etkilenen bir kedi uyuşuk görünebiliyor ve giderek daha fazla konforlu yer arayışına giriyor. Yani kedinin yattığı yerlerin yumuşak ve sıcak olanlara kayması bir ipucu.

Uykuyu belirti yapan üç işaret

Birincisi yüksekliğin terk edilmesi. Daha önce dolabın üstüne çıkan bir kedi artık çıkmıyorsa bu uyku değil hareket sorunu.

Bu madde sandığından yaygın. Cornell'in aktardığına göre on iki yaş üstü kedilerin yüzde doksanında artrit bulguları görülüyor ve bir yaş üstü tüm kedilerin yüzde yirmisinde bir dereceye kadar artrit var. On yaş ve üstü kedilerin çoğunda belirti gözleniyor.

Kediler ağrıyı belli etmiyor, sadece daha az hareket ediyor. Yani "yaşlandı, uyuyor" yorumu ağrıyı gizleyebiliyor.

İkincisi iştah ve su tüketimindeki değişiklik. Uykunun yanına iştahsızlık eklendiyse ya da su tüketimi belirgin biçimde arttıysa tablo değişiyor. Su tüketimindeki artışın neye işaret ettiğini kedi günde ne kadar su içmeli yazısında ele aldık.

Üçüncüsü uyanıklık kalitesi. Uyandığında yönünü şaşıran, gece amaçsız dolaşan ya da sebepsiz miyavlayan bir kedide bilişsel değişiklikler değerlendirilmeli. Cornell, yaşlı kedilerde uyku ve uyanıklık döngüsünün bozulabildiğini belirtiyor.

Bunlardan biri varsa muayene gerekiyor. Yaşlı kedide ayrıca böbrek hastalığı ve hipertiroidi de bu tablonun altından çıkabiliyor.

İç mekan aktivitesini artırmak

Gün kısaldığında dışarıda kaybedilen hareketi içeride telafi etmek mümkün.

Kedide en etkili yöntem kısa ve sık oyun seansları. VCA, gece aktifliğini azaltmak için öğleden sonra ve akşam saatlerinde oyun ve yemek planlanmasını, kovalamalı oyuncaklarla birden fazla etkileşimli seans yapılmasını ve gündüz uykusunun akşama doğru kesilmesini öneriyor.

Aynı kaynak avlanma oyuncaklarını ve bulmacalı mama kaplarını da sayıyor. Mamayı kaptan vermek yerine aramaya zorlamak, gün içindeki hareketi artırıyor.

Katalogda oltalı oyuncaklar bu iş için pratik. Eastland Catnipli Tüylü Peluş Çıngıraklı Kedi Oltası ve Eastland Zilli ve Tüylü Kedi Oltası gibi seçenekler var. Tek başına oynanacak ürünlerde Eastland Çıngıraklı Kedi Tüneli ve Eastland Catnipli Matatabi Topu kullanılıyor. Tüm seçenekler için kedi oyuncakları sayfasına bakabilirsin.

İç mekan egzersizinin tamamını kedilerin oyun ihtiyacı yazısında, zihinsel yorgunluğun davranışa etkisini ise zihinsel zenginleştirme yazısında ele aldık.

Köpekte ise mesafe yerine yoğunluk artırılıyor. Yirmi dakikalık koklama ağırlıklı bir yürüyüş, kırk dakikalık hızlı bir yürüyüşten daha çok yoruyor. Evde saklanan ödül arama oyunu da aynı işi görüyor.

Yemek saatleri de kayıyor

Uyku düzeni değişince beslenme düzeni de kendiliğinden kayıyor ve bu çoğu evde fark edilmiyor.

Yaz boyunca akşam sekizde verilen mama, ekim sonunda altıda veriliyor. Sebep basit, eve daha erken giriliyor. Kedi ya da köpek bu yeni saati hızla öğreniyor ve sabaha kadar geçen süre uzuyor.

Uzayan aç kalma süresi iki sonuç doğuruyor. Sabaha karşı acıkan bir kedi seni uyandırıyor ve bu, gece huzursuzluğu diye yorumlanıyor. İkincisi, öğün aralığı uzadıkça kedi öğünde daha hızlı ve daha çok yiyor.

VCA, gece aktifliği için zamanlı mama kabı kullanılabileceğini ve sabaha karşı bir öğün planlanabileceğini belirtiyor. Bu, geceyi bölmeden çözüm sunan pratik bir düzen.

Köpekte mesele farklı işliyor. Akşam yürüyüşü kısaldığında yemek ile yatma arasındaki süre de kısalıyor. Yemekten hemen sonra yatmak bazı köpeklerde rahatsızlık yaratıyor, özellikle iri ırklarda.

Pratik öneri şu. Kış düzenine geçerken mama saatlerini de bilinçli olarak belirle, kendiliğinden kaymasına bırakma. Sabit bir saat hem sindirimi hem uyku düzenini oturtuyor.

Kilo tarafı sessizce değişiyor

Bu madde kışın en çok gözden kaçan sonucu.

Hareket azalıyor ama mama miktarı aynı kalıyor. Aradaki fark birkaç ayda tartıda görünür hale geliyor.

Rakamlar riskin boyutunu gösteriyor. Cornell, kedilerde obeziteyi normal kilonun yüzde yirmi ve üzeri fazlası olarak tanımlıyor ve veteriner kliniklerinde görülen kedilerin yaklaşık yarısının fazla kilolu ya da obez olduğunu yazıyor. VCA ise köpeklerde ideal kilonun yüzde on ila yirmi üstünü fazla kilolu, yüzde yirmiden fazlasını obez olarak sınıflandırıyor ve Kuzey Amerika'da köpeklerin yüzde elli dokuzunun bu grupta olduğunu aktarıyor.

Aynı kaynak orta derecede fazla kilonun yaşam süresini yaklaşık iki yıl kısalttığını belirtiyor.

Pratik önlem basit. Kasım başında porsiyonu gözden geçir ve ayda bir tart. Kilo verme gerekiyorsa Cornell kedilerde haftada yüzde bir ila iki oranında kademeli kayıp öneriyor ve bunu veteriner gözetiminde istiyor.

Kısırlaştırılmış kedilerde bu etki daha belirgin oluyor, konuyu kedi ne zaman kısırlaştırılmalı yazısında anlattık.

Kışlık yatak nereye konuyor

Uyku yerinin değişmesi, uykudan daha çok şey anlatıyor.

Kedi ve köpek kışın ısıya yöneliyor. Petek önü, kalorifer borusunun geçtiği duvar dibi, güneş gören pencere kenarı ve elektronik cihazların üstü ilk tercih oluyor.

Bunların bir kısmı güvenli değil. Petek üstünde uzun süre kalmak deriyi kurutuyor, elektrikli ısıtıcı yakınında ise yanık ve devrilme riski doğuyor.

Doğru düzen şöyle kuruluyor. Isı kaynağının yanına, üstüne değil yanına, yumuşak ve yerden yükseltilmiş bir yatak. Yerden yükseklik önemli, çünkü zemin en soğuk yüzey.

Yaşlı ve artritli dostlarda yatak seçimi doğrudan bir konfor meselesi. Cornell, eklem ağrısı olan kediler için yumuşak yatak ve sıcak yerler oluşturmayı, tuvalet kabına erişimi kolaylaştırmayı ve merdiven kullanımını azaltmayı öneriyor.

Bir de gözlem değeri var. Yatak yerinin sürekli değişmesi ve kedinin rahat bir pozisyon bulamaması, ağrının sessiz işaretlerinden biri olabiliyor.

Sık Sorulan Sorular

Kedim kışın gerçekten daha mı çok uyuyor? Gündüz uykusunun uzaması yaygın bir gözlem. Bunun sebebi ışık süresindeki değişimin kedinin aktif saatlerini kaydırması ve ev içi hareketin azalması.

Köpeğim yürüyüşe çıkmak istemiyor, zorlamalı mıyım? Soğuk ve yağmur isteksizlik yapabiliyor. Ama isteksizlik topallama ya da merdiven çıkmakta zorlanmayla birlikteyse bu bir tercih değil ağrı olabilir.

Gece huzursuzluğu için ne yapabilirim? VCA akşam saatlerine oyun ve yemek planlamayı, gece miyavlamalarına tepki vermemeyi öneriyor. Tepki vermek davranışı pekiştiriyor.

Uyku ilacı verilebilir mi? Davranışsal düzen yeterli olmazsa veteriner bazı destekleri değerlendirebiliyor. Kendi kararınla ilaç verilmiyor, insan ilaçları kedide toksik olabiliyor.

Yaşlı kedimin uyuması normal mi? Cornell yaşlı kedilerin daha çok uyuduğunu belirtiyor. Ancak yüksekliği terk etme ve konforlu yer arayışı artrit işareti olabiliyor, bu ayrım muayeneyle yapılıyor.

Sonbaharda tüy dökümü de artıyor, bunun uykuyla ilgisi var mı? Doğrudan bir ilgisi yok. İkisi de gün uzunluğundaki değişime bağlı ama farklı mekanizmalarla ilerliyor. Tüy döngüsü ışık süresine, uyku ise hem ışığa hem aktiviteye bağlı. Tarama sıklığını bu dönemde artırmak ayrı bir gereklilik.

Kışın mama miktarını azaltmalı mıyım? Ev içinde yaşayan ve hareketi azalan dostlarda porsiyon gözden geçirilmeli. Sokakta yaşayan kedilerde ise tersi geçerli, onların ihtiyacı artıyor.

Gündüz uyandırmak doğru mu? Zorla uyandırmak yerine oyun daveti yapmak daha etkili. VCA akşama doğru uzun uykuların kesilmesini öneriyor.

Aydınlatma yardımcı olur mu? Ev içi aydınlatmayı akşam erken saatte açmak, alacakaranlık penceresini uzatarak aktif saatleri biraz kaydırabiliyor. Tek başına yeterli değil, oyunla birlikte işe yarıyor.

Kaynaklar

• VCA Animal Hospitals, Cat Behavior Problems, Nocturnal Activity
• Cornell Feline Health Center, Is Your Cat Slowing Down
• Cornell Feline Health Center, The Special Needs of the Senior Cat
• Cornell Feline Health Center, Obesity
• VCA Animal Hospitals, Obesity in Dogs
• VCA Animal Hospitals, Body Condition Scores
• WSAVA, Global Nutrition Guidelines