Köpek neyi çiğnerse güvenli olur

Köpek çiğner. Bu bir davranış bozukluğu değil, türün donanımı. Çene kaslarını çalıştırır, stresi boşaltır, dişin çevresine mekanik temas sağlar ve zamanı doldurur.

Soru "nasıl engellerim" değil. Soru şu: bu ihtiyaç neyin üzerinde karşılanacak?

Yanlış cevap iki yöne gidiyor. Ev eşyası çiğneyen köpekte sorun senin mobilyanda, sert kemik çiğneyen köpekte ise köpeğin dişinde. İkisi de kaçınılabilir.

Can sıkıntısı kaynaklı yıkıcı çiğnemeyi zihinsel zenginleştirme yazımızda ayrı ele almıştık. Bu yazı çiğneme ürününün kendisine bakıyor.

FDA kemik ödülleri için ne diyor

Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi, işlenmiş ve paketlenmiş kemik ödülleri hakkında bir uyarı yayımlamış durumda.

Rakamlar şöyle. Kurum, kemik ödülleriyle ilişkili yaklaşık altmış sekiz hastalık raporu almış ve bu raporlar yaklaşık doksan köpeği kapsıyor. Ayrıca yedi ayrı ürün sorunu raporu var, bunların içinde küflü görünen kemikler ve çiğnendiğinde kıymık atan kemikler sayılıyor.

FDA'nın tehlikeli maddeler sayfası da kemiği açıkça anıyor. Avokado çekirdeği ve mısır koçanıyla birlikte kemiğin yemek borusunda, midede ya da bağırsakta sıkışabileceği belirtiliyor.

Bu, "kemik asla verilmez" demek değil. Ama "kemik doğaldır, zararsızdır" cümlesinin dayanaksız olduğunu gösteriyor.

Pişmiş kemik ile çiğ kemik aynı değil

En temel ayrım bu ve çok atlanıyor.

Pişirme kemiğin yapısını değiştiriyor. Pişmiş kemik kırıldığında yuvarlak değil keskin parçalara ayrılıyor. Bu parçalar sindirim kanalında delik açabiliyor.

Sofradan artan tavuk ve kuzu kemikleri bu yüzden en riskli grup. Mutfaktan köpeğe kemik vermek yaygın bir alışkanlık ve en sık acil vaka sebeplerinden biri.

İkinci ayrım sertlik. Taşıyıcı kemikler, yani büyükbaş sığırın ağırlığını taşıyan uyluk kemikleri, dişten daha sert. Diş o kemiğe yenilir.

Üçüncü ayrım boyut. Köpeğin ağzına tamamen sığan her şey yutulabilir. Bu yüzden ürün boyu köpeğin ağzına göre değil, ağzından büyük olacak şekilde seçiliyor.

Tırnak testi

Diş hekimliği tarafında dolaşan pratik bir kural var ve evde uygulanabiliyor.

Ürünü baş parmak tırnağınla bastır. Tırnağın hafifçe iz bırakıyorsa ürün yeterince yumuşak demektir. Hiç iz bırakmıyorsa o ürün dişten daha sert ve kırık riski taşıyor.

İkinci test diz testi. Ürünü dizine vur. Canını yakıyorsa köpeğin dişini de yakar.

Bu iki test bilimsel bir ölçüm değil ama pratik bir eleme sağlıyor. Geyik boynuzu, sert naylon kemikler, buz küpleri ve pişmiş kemikler bu testlerden geçemiyor.

Diş kırığı sanılandan sık. VCA Animal Hospitals, üç yaş üstü köpeklerin üçte ikisinden fazlasının bir dereceye kadar periodontal hastalık taşıdığını yazıyor ve kırık dişler bu tablonun üzerine ekleniyor. Amerikan Veteriner Diş Hekimliği Koleji ise kırık dişlerin kurtarılması için kanal tedavisi yapılabildiğini belirtiyor, yani bu tamiri pahalı bir hasar.

Kalori tarafı unutuluyor

Çiğneme ürünleri yiyecek. Ve çoğu yağlı.

VCA, ödüllerin günlük kalori alımının yüzde onunu geçmemesi gerektiğini belirtiyor. Bir yüz elli beş gramlık kemik ödülü, orta boy bir köpekte bu sınırı tek başına doldurabiliyor.

Pratik kural şu: çiğneme ürünü verdiğin gün mama miktarını azalt. Kap ölçüsünü sabit tutup ödül eklemek, kilo artışının en sessiz yolu.

Aynı kaynak köpekleri ideal kilonun yüzde on ila yirmi üstünde fazla kilolu, yüzde yirmiden fazlasında obez olarak tanımlıyor ve Kuzey Amerika'da köpeklerin yüzde elli dokuzunun fazla kilolu ya da obez olduğunu aktarıyor. Orta derecede fazla kilo, yaşam süresini yaklaşık iki yıl kısaltıyor.

Katalogda çiğneme tarafında boy seçenekleri var. Küçük bedenler için Garden Mix Kuzulu Düğümlü Kemik S, orta bedenler için Garden Mix Kuzulu Kemik M ve iri köpekler için Garden Mix Tavuklu Kemik L bulunuyor. Sindirim desteği iddiası taşıyan bir ödül arıyorsan Royal Canin Sindirim Sistemini Destekleyen Köpek Ödül Maması da seçenekler arasında.

Gözetim, üründen daha belirleyici

Hangi ürünü seçersen seç, tek başına bırakılan köpek risk altında.

İki sebep var. Birincisi ürün küçüldükçe yutulabilir hale geliyor. Bir kemik, çiğnenip yarısına indiğinde artık güvenli boyda değil.

İkincisi parça kopması. Kıymık ya da sert parça ayrıldığında köpek onu yutuyor ve bu, FDA'nın sıraladığı tıkanma riskinin kaynağı.

Pratik kural şöyle. Çiğneme ürünü, sen evdeyken ve göz önünde veriliyor. Belli bir boyun altına indiğinde alınıyor ve atılıyor.

Bir de yutma alışkanlığı olan köpekler var. Çiğnemeden yutan bir köpekte çiğneme ürünü değil, sert ama yenmeyen oyuncaklar daha güvenli. Bu davranış pikaya kayıyorsa konu ayrı, onu kedi ve köpek neden ot yer yazısında ele aldık.

Pikanın tanımı burada işe yarıyor. VCA, pikayı köpeğin yenmeyen nesneleri ısrarla yutması olarak tanımlıyor ve en sık sonucunu sindirim kanalı tıkanıklığı olarak veriyor: nesne yemek borusunda, midede ya da bağırsakta takılıyor ve çözüm çoğu zaman cerrahi oluyor. Sebep de her zaman davranış değil. Bağırsak iltihabı, karaciğer şantı, iç parazit ve pankreas yetmezliği aynı tabloyu üretebiliyor. Yani ısrarlı yutma, oyuncak seçmeden önce muayene konusu.

Çiğneme süresi kadar çiğneme zamanı da önemli

Ne zaman verdiğin, ne verdiğin kadar iş görüyor.

Çiğneme sakinleştirici bir eylem. Ritmik çene hareketi köpeği yavaşlatıyor ve bu özellik bir araç olarak kullanılabiliyor. Kapı zilinin sık çaldığı bir saatte, misafir gelmeden hemen önce ya da sen evden çıkmadan önce verilen bir çiğneme ürünü, o ana bağlı gerilimi düşürüyor.

Tersi de doğru. Aç bir köpeğe çiğneme ürünü vermek hırslı bir çiğnemeye yol açıyor ve hırslı çiğneme, parça koparma ve yutma riskini artırıyor. Öğünden hemen sonra vermek bu riski azaltıyor.

Bir de kaynak koruma meselesi var. Çiğneme ürünü, köpeğin en değerli bulduğu şeylerden biri ve çok köpekli evlerde kavga sebebi olabiliyor. Ürünler ayrı odalarda ya da ayrı zamanlarda veriliyor, ortaya atılmıyor.

Kaynak korumanın davranış tarafını ayrı bir yazıda ele alacağız. Şimdilik pratik kural şu: köpeğin çiğnerken yanına gidip ürünü elinden almaya çalışma. Bırakmasını istiyorsan takas yap, daha değerli bir şey teklif et.

Son olarak sıklık. Her gün çiğneme ürünü vermek gerekmiyor. Haftada iki üç kez, kalori hesabına sığacak şekilde çoğu köpek için yeterli.

Yenmeyen çiğneme seçenekleri

Kalorisi olmayan ve boyu değişmeyen ürünler, günlük kullanım için daha sürdürülebilir.

Sağlam kauçuk oyuncaklar bu grubun başında geliyor. İçi doldurulabilen tipler, çiğneme süresini uzatıyor ve zihinsel olarak da yoruyor.

Halat oyuncaklar ikinci grup. Avantajı yumuşak olması, dezavantajı liflerin koparak yutulabilmesi. Yıpranan halat atılıyor.

Ses çıkaran oyuncaklar çiğneme ihtiyacından çok oyun ihtiyacını karşılıyor. Katalogda Eastland Öten Peluş Hipopotam ve Eastland Öten Plastik Köpek Oyuncağı Havuç gibi seçenekler var. Peluş ürünlerde dikkat edilecek nokta, yırtıldığında içindeki dolgunun yutulabilmesi.

Tüm seçenekler için köpek oyuncakları ve köpek atıştırmalık ve ödülleri sayfalarına bakabilirsin.

Yavru köpekte durum farklı

Diş değişimi döneminde çiğneme ihtiyacı zirve yapıyor ve bunun sebebi diş etindeki rahatsızlık.

Bu dönemde sert ürünler uygun değil. Süt dişleri kalıcı dişlerden daha kırılgan ve çene hâlâ gelişiyor.

Uygun olan yumuşak kauçuk ve soğutulmuş ürünler. Islatılıp buzlukta bekletilmiş bir halat oyuncak, diş etindeki basıncı azaltıyor.

Diş değişiminin takvimini yavru köpekte süt dişleri ne zaman düşer yazısında anlattık. Yavru köpeğin ısırma davranışının eğitim tarafını ise yavru köpek neden ısırır yazısında ele aldık.

Küçük ırklarda ürün boyu ayrı bir dikkat gerektiriyor, çünkü aynı ürün bir Pomeranian için yutulabilir, bir Labrador için güvenli olabiliyor. Beden farklarını küçük ırk köpekler neden ayrı mama ister yazısında karşılaştırdık.

Ne zaman veterinere gidilir

Çiğneme sonrası şu belirtilerden biri varsa beklenmiyor.

Kusma, özellikle tekrarlayan ve içinde yiyecek olmayan kusma. Yemek borusu ya da mide tıkanmasının klasik işareti.

İştahsızlık ve halsizlik. Bir gün içinde geçmiyorsa muayene gerekiyor.

Ağzını kurcalama, tek taraflı çiğneme, salya artışı ve ağızdan kan. Bunlar diş kırığı ya da ağız içine batmış parça işareti.

Dışkıda kan ya da dışkılamada zorlanma. Kemik parçalarının bağırsaktan geçerken yaptığı tahrişin belirtisi.

Karnın gergin ve ağrılı olması acil bir tablo ve aynı gün müdahale gerektiriyor. Köpek karnına dokunulmasına izin vermiyor, sırtını kamburlaştırıyor ya da ön ayaklarını uzatıp arkasını havada tutan bir pozisyon alıyorsa bu duruş ağrının tipik işareti ve beklenmeden kliniğe gidilmesi gerekiyor.

Sık Sorulan Sorular

Köpeğime hiç kemik vermesem olur mu? Olur. Çiğneme ihtiyacı yenmeyen sağlam oyuncaklarla da karşılanabiliyor ve bu yol daha az risk taşıyor.

Sofradan artan kemiği verebilir miyim? Verme. Pişmiş kemik keskin parçalara ayrılıyor ve sindirim kanalını delebiliyor. FDA'nın uyarı listesinde kemik açıkça yer alıyor.

Geyik boynuzu güvenli mi? Tırnak testinden geçemiyor. Dişten sert olduğu için kırık riski yüksek ve diş kırığının tedavisi kanal tedavisine kadar gidebiliyor.

Çiğneme ürünü diş taşını temizler mi? Kısmen yardımcı oluyor ama fırçalamanın yerini tutmuyor. Fırçalama rutinini köpeğin dişleri nasıl fırçalanır yazısında anlattık.

Günde kaç saat çiğneme ürünü verilebilir? Süreden çok kaloriyi ve gözetimi düşün. Ürün günlük kalorinin yüzde onunu aşmamalı ve sen evdeyken verilmeli.

Köpeğim kemiği yutuyor, ne yapmalıyım? Yutan köpeklerde çiğneme ürünü uygun değil. Boyu kolay küçülmeyen sağlam oyuncaklara geçilmesi daha güvenli.

Köpeğim kemiği gömüyor, sonra çıkarıp yiyor. Sakıncası var mı? Var. Toprakta bekleyen bir kemik hem bakteri üretiyor hem de kuruyup sertleşiyor. Sertleşen kemik diş kırığı riskini artırıyor. Gömülen ürün bulunup atılmalı.

Dondurulmuş havuç verilebilir mi? Küçük parçalar bazı köpekler için uygun bir alternatif olabiliyor ama boğulma riskini düşünerek boyut seçimi yapılması ve gözetim gerekiyor.

Çiğneme ürünü vermeyi bıraktığımda mobilyaya yöneldi, ne yapmalıyım? İhtiyaç ortadan kalkmıyor, yönü değişiyor. Yenmeyen bir çiğneme oyuncağı sunmak ve günlük egzersizi artırmak bu yönelimi geri çeviriyor.

Kaynaklar

• FDA, Potentially Dangerous Items for Your Pet
• VCA Animal Hospitals, Dental Disease in Dogs
• VCA Animal Hospitals, Obesity in Dogs
• VCA Animal Hospitals, Pica in Dogs
• American Veterinary Dental College, Animal Owner Resources
• AVSAB, Position Statements and Handouts
• VCA Animal Hospitals, Nutrition, Skin and Dogs