Sahiplenme · 7 dakika okuma

Dünya Hayvanları Koruma Günü'nde gerçekten ne işe yarar

4 Ekim yüz yıldır kutlanıyor ve her yıl aynı gün sosyal medya doluyor. Bir barınağın o gün gerçekten ihtiyaç duyduğu şeyler ise listenin çok daha aşağısında kalıyor.

Petmona Günlük

Editör

4 Ekim 2026

Pazar yayını

Dünya Hayvanları Koruma Günü'nde gerçekten ne işe yarar

4 Ekim her yıl aynı ritimde geçiyor. Sabah paylaşımlar başlıyor, öğlene doğru zirve yapıyor, akşam sönüyor. Ertesi gün barınakların durumu dünküyle aynı.

Bu yazı o günü eleştirmek için değil, işe yarar hale getirmek için yazıldı. Önce günün nereden geldiğine bakalım, sonra bir günde gerçekten yapılabilecek şeylere.

Günün kısa tarihi

Fikir bir Alman yazar ve yayıncıya ait. Heinrich Zimmermann, ilk kutlamayı 24 Mart 1925'te Berlin'de düzenledi ve etkinliğe beş bin kişi katıldı.

Tarih sonradan 4 Ekim'e taşındı. Seçimin sebebi Assisili Francis'in yortu günü olması. Francis, ekoloji ve hayvanların koruyucu azizi sayılıyor.

Uluslararası kabul 1931'de geldi. O yıl Floransa'da toplanan hayvan koruma örgütleri kongresinde 4 Ekim'in evrensel bir gün olması önerisi kabul edildi.

Bugün günün koordinasyonunu İngiltere merkezli Naturewatch Foundation yürütüyor. Kuruluş 2003'te bir web sitesi kurdu, 2007'de elçi programını başlattı. Şu anda yetmişten fazla ülkede doksan elçi çalışıyor.

Yani bu gün yüz yıllık bir geçmişe sahip ve bir kurumun pazarlama fikri değil.

Türkiye'deki yasal çerçeve

Türkiye'de hayvanların korunmasına dair temel düzenleme 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu. Kanun 2004 yılında kabul edildi ve o tarihten bu yana birkaç kez değişti.

Kanunun tanımladığı amaç iki başlıkta toplanıyor. Hayvanların rahat yaşamasını ve onlara iyi davranılmasını sağlamak, hayvanları acı, ıstırap ve eziyetten korumak.

Kanun ayrıca yerel yönetimlere sahipsiz hayvanların bakımı ve barındırılmasıyla ilgili yükümlülükler veriyor.

Bu çerçevenin pratik anlamı şu. Sokakta bir hayvana kötü muamele gördüğünde bu yalnızca vicdani bir mesele değil, yasal bir konu. Belediyeye ve kolluğa başvurmak bir seçenek.

Paylaşım neden tek başına yetmiyor

Farkındalık gerçek bir işlev taşıyor. World Animal Day'in kendi ifadesiyle ilk adım farkındalık.

Ama farkındalığın bittiği yer var. Bir barınağın kış öncesinde ihtiyacı olan şey görünürlük değil, saman balyası ve mama.

İkinci sorun zamanlama. 4 Ekim'de gelen bağışlar ve malzeme desteği, yılın geri kalan üç yüz altmış dört gününde gelmiyor. Barınakların tarif ettiği sorun tam olarak bu dalgalanma.

Üçüncü sorun doğruluk. O gün paylaşılan içeriklerin bir kısmı yıllar önce başka ülkede çekilmiş görüntüler oluyor. Yanlış bilgi, doğru amaca hizmet etmiyor.

Bir günde gerçekten yapılabilecek yedi şey

Aşağıdaki maddelerin ortak özelliği, sonucu ölçülebilir olması.

Bir barınağa doğrudan malzeme götürmek. Ne istediklerini önceden sormak şart, çünkü listeler barınaktan barınağa değişiyor ve yanlış malzeme depo işgal ediyor.

Bir dernek üyeliği başlatmak. Düzenli küçük katkı, tek seferlik büyük katkıdan daha işe yarıyor, çünkü barınaklar bütçe planlayabiliyor.

Bir gün gönüllü çalışmak. Barınakların en çok eksiği insan gücü. Kafes temizliği, yürüyüş, sosyalleştirme.

Bir sahiplendirme ilanı paylaşmak. Kendi çevrende, gerçekten bildiğin bir hayvan için. İlan okurken ve verirken nelere dikkat edileceğini sahiplendirme ilanında nelere dikkat edilmeli yazısında anlattık.

Bir kediyi kısırlaştırmak. Sokakta beslediğin bir kedi varsa, kısırlaştırma o kedinin yaşam kalitesini artırırken gelecek yılın yavru sayısını da düşürüyor. Yaş ve zamanlama için kedi ne zaman kısırlaştırılmalı yazısına bakabilirsin.

Bir kışlık barınak kurmak. Ekim ayı bunun için doğru zaman ve malzeme listesi kısa. Adım adım tarifi sokak kedileri için kışlık barınak nasıl yapılır yazısında.

Bir yaşlı hayvana bakmak. Barınaklarda en son sahiplenilen grup yaşlılar.

Barınakların gerçekten istediği malzemeler

Aşağıdaki liste, barınakların tekrar tekrar söylediği şeylerden oluşuyor.

Kuru mama ilk sırada. Depolanabiliyor, bozulmuyor, herkes için kullanılabiliyor. Katalogda büyük paket tarafında Felicia Kolajenli Tavuklu Az Tahıllı Yetişkin Kedi Maması ve Advance Adult Tavuklu ve Pirinçli Yetişkin Kedi Maması gibi ürünler var, köpek tarafında ise Advance Sensitive Kuzu Etli ve Pirinçli Yetişkin Köpek Maması. Tüm seçenekler için yetişkin kuru kedi mamaları ve yetişkin kuru köpek mamaları sayfalarına bakabilirsin.

Kedi kumu ikinci sırada ve en çok tükenen malzeme. Barınaklar genellikle kokusuz ve topaklanan kum tercih ediyor.

Eski havlu ve battaniye üçüncü sırada. Barınak içinde kullanılıyor, dış barınaklarda ise kullanılmıyor, orada saman gerekiyor.

Temizlik malzemesi dördüncü. Çamaşır suyu, deterjan, eldiven, çöp poşeti.

Kırtasiye ve kargo desteği beşinci. Sahiplendirme evrakı, mikroçip masrafı, veteriner faturası.

Son olarak bir uyarı. Açılmış mama paketi, son kullanma tarihi geçmiş ürün ve kişisel eşya bağışı barınakları zorluyor. Vermeden önce sormak iki tarafın da işini kolaylaştırıyor.

Petmona bu işi nasıl yürütüyor

Burada bir ayrım yapmak gerekiyor ve bu ayrım yasal.

Türkiye'de yardım toplama faaliyeti 2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu ile düzenleniyor ve izne bağlı. Petmona müşteriden bağış toplamıyor. Sepetine ek bir tutar eklenmiyor, ödeme sayfasında bir bağış kutusu çıkmıyor.

Model şöyle işliyor. Belirlenen ürünlerin satışından doğan marjın bir kısmı, şirket kendi bütçesinden lisanslı barınak derneklerine katkı olarak aktarılıyor. Yani kaynak müşterinin cebinden değil şirketin marjından çıkıyor.

Bunun senin için pratik anlamı şu: alışveriş yaparken ayrıca bir şey ödemiyorsun, o katkı zaten fiyatın içinde hesaplanmış oluyor.

Bu yazının yazıldığı dönemde katkı gösterim sayfası yayında değil, bu yüzden burada bir rakam paylaşmıyoruz. Sayfa açıldığında toplam katkı ve gittiği kalemler oradan takip edilebilir hale gelecek.

Rakamsız bir söz iyi bir söz değil, farkındayız. O yüzden yukarıdaki maddelerin hepsi senin doğrudan yapabileceğin, sonucunu kendi gözünle görebileceğin şeylerden seçildi.

Yıl boyunca sürdürmenin yolu

Bir günü anlamlı kılmanın en iyi yolu, onu takvime bağlamak.

Aylık küçük bir düzen kur. Her ayın belirli bir gününde bir paket mama ya da bir torba kum almak, yıllık toplamda tek seferlik bir katkıdan fazla ediyor.

Bir barınakla ilişki kur. Tek bir barınağı takip etmek, ihtiyaçlarını bilmeni ve doğru zamanda doğru şeyi götürmeni sağlıyor.

Bilgiyi de katkı say. Sahiplenmeyi düşünen bir arkadaşına doğru soruları sormasını öğretmek, bir iadeyi önlüyor. Barınaktan sahiplenme sürecinin nasıl işlediğini barınaktan sahiplenme yazısında, kedi mi köpek mi kararını ise kedi mi köpek mi, hangisi size daha uygun yazısında ele aldık.

Sokak kedisini eve almayı düşünüyorsan ilk iki haftanın nasıl geçtiğini sokak kedisini eve alırken ilk 15 gün yazısında anlattık.

Bu gün dışında kalan üç yüz altmış dört gün

Barınakların anlattığı en büyük sorun toplam miktar değil, dağılım.

Ekim başında ve yılbaşı öncesinde depolar doluyor. Şubat, mart ve temmuzda ise boşalıyor. Hayvan sayısı o aylarda azalmıyor.

Bu dalgalanmanın operasyonel bir maliyeti var. Depoda yer olmadığı için gelen mama başka yerde tutuluyor, nemleniyor, bozuluyor. Boş aylarda ise barınak piyasadan acil alım yapıyor ve en pahalı fiyattan alıyor.

Çözüm katkıyı yaymaktan geçiyor. Yılda bir kez on paket mama götürmek yerine, her ay bir paket götürmek aynı bütçeyle daha fazla iş görüyor.

Aynı mantık gönüllülük için de geçerli. Yılda bir gün gelen yüz kişi yerine, ayda bir gün gelen on kişi barınak için çok daha kullanışlı, çünkü ikinci grup işi öğreniyor ve eğitim maliyeti düşüyor.

Takvime bir hatırlatıcı koymak bu yazının en pratik önerisi. Ayın aynı gününe kurulan otuz saniyelik bir hatırlatıcı, 4 Ekim'de yapılan paylaşımdan daha çok fark yaratıyor.

Apartmanda ve sitede yapılabilecekler

Barınağa gidemeyenler için en yakın alan kendi binası.

Bodrum ya da otopark köşesinde küçük bir barınak noktası, çoğu sitede yönetim izniyle mümkün oluyor. İtirazların büyük kısmı koku ve düzensizlikle ilgili, bu yüzden düzenli temizlik sözü vermek kabul oranını belirgin biçimde artırıyor.

Besleme noktasını sabitlemek ikinci adım. Dağınık şekilde her yere mama bırakmak hem şikayet üretiyor hem de kemirgen çekiyor. Tek bir nokta, kapaklı bir kap ve günlük temizlik bu sorunu ortadan kaldırıyor.

Üçüncüsü kısırlaştırma koordinasyonu. Site içinde beslenen kedilerin kısırlaştırılması, birkaç komşunun masrafı bölüşmesiyle mümkün olabiliyor. Belediyelerin bu konuda ücretsiz ya da düşük ücretli programları bulunuyor, ilçe belediyesinin veteriner işleri müdürlüğüne sormak ilk adım.

Bir de bilgi paylaşımı var. Apartman grubunda "kaputa vurun" hatırlatması ya da antifriz uyarısı, kış boyunca tekrarlanan kazaları azaltıyor.

Sık Sorulan Sorular

4 Ekim neden seçildi? Assisili Francis'in yortu günü olduğu için. Francis, ekoloji ve hayvanların koruyucu azizi kabul ediliyor. Gün 1929'da bu tarihe taşındı.

Bu gün resmi bir tatil mi? Değil. Uluslararası bir farkındalık günü ve Türkiye'de de resmi tatil kapsamında değil.

Barınağa gitmeden önce ne yapmalıyım? Ara ve ne istediklerini sor. Ayrıca ziyaret saatlerini ve gönüllü kabul edip etmediklerini öğren. Habersiz gitmek çoğu barınakta iş yükü yaratıyor.

Çocuğumu barınağa götürebilir miyim? Çoğu barınakta yaş sınırı var ve gözetim isteniyor. Önceden sormak gerekiyor. Çocukla köpek etkileşiminin kurallarını çocuklu evde köpekle güvenli yaşam kuralları yazısında topladık.

Sokakta kötü muameleye tanık olursam ne yapmalıyım? Durumu belgelemek ve belediyeye ile kolluk kuvvetlerine bildirmek. 5199 sayılı kanun bu konuda bir çerçeve sunuyor.

Tek seferlik mi düzenli mi katkı daha iyi? Düzenli. Barınaklar bütçe planlayabildiğinde aynı tutar daha fazla iş görüyor.

Mama bağışlarken nelere dikkat etmeliyim? Kapalı paket, son kullanma tarihi uzak ve barınağın kullandığı türden olmalı. Karışık küçük paketler depolama ve dağıtım açısından zorluk çıkarıyor.

Bir hayvanı sahiplenmeye hazır değilsem ne yapabilirim? Geçici bakım en değerli desteklerden biri. Barınakta yer açıyor ve hayvanın sosyalleşmesini sağlıyor.