Ekim ayı, sokakta yaşayan kediler için hazırlık ayı. İlk gerçek soğuk gelmeden yapılan bir barınak, kasımda yapılan barınaktan çok daha işe yarıyor, çünkü kedinin yeni bir yapıya alışması zaman alıyor.
İyi haber şu: bu iş pahalı değil ve teknik bilgi gerektirmiyor. Kötü haber de şu: yaygın yapılan üç hata barınağı işe yaramaz hale getiriyor, bazen soğuktan daha kötü hale.
Bu yazı Alley Cat Allies'ın yayımladığı ölçülere dayanıyor ve Türkiye koşullarında uygulanabilir haliyle anlatıyor.
Ölçüler neden küçük tutuluyor
İlk sezgi büyük yapmak yönünde. Yanlış olan da bu.
Alley Cat Allies, iyi bir barınağın yaklaşık altmış santime doksan santim tabanda ve en az kırk beş santim yükseklikte olmasını öneriyor. Bu boyut üç ila beş kedinin birbirine sokulup ısınmasına yetiyor.
Daha büyük barınak daha iyi değil. Gerekçe ısı. Barınağı ısıtan tek kaynak kedinin kendi vücut ısısı ve hacim büyüdükçe o ısı dağılıyor.
Tek bir kedi besliyorsan daha da küçük bir yapı tercih ediliyor. Kedi içeri girdiğinde neredeyse yapıyı doldurmalı.
Kapı dar olacak
Alley Cat Allies kapı genişliğini on beş ila yirmi santim olarak veriyor.
İki sebebi var. Birincisi ısı, geniş kapı sıcak havayı dışarı salıyor. İkincisi güvenlik, dar kapı köpekleri ve daha iri canlıları dışarıda tutuyor.
Kapının konumu da önemli. Girişin rüzgarın geldiği yöne ters bakması gerekiyor. Rüzgar yönünü bilmiyorsan bir hafta boyunca balkonda hangi tarafa yağmur vurduğuna bakmak yeterli bir ipucu veriyor.
Kapı birkaç santim yerden yüksekte olmalı ki yağmur ve kar içeri akmasın. Kapı kanadı ya da L biçiminde bir giriş koridoru, rüzgarı doğrudan içeri sokmuyor.
İki kapılı yapmak da yaygın bir öneri. Kedi köşeye sıkıştığını hissetmiyor ve tehdit durumunda ikinci çıkışı kullanabiliyor. İkinci kapı yapılacaksa daha küçük tutuluyor.
Saman, ot değil
Bu madde en çok yapılan hatayı düzeltiyor.
Alley Cat Allies yalıtım ve yatak için samanı öneriyor ve gerekçesini açıkça yazıyor: saman nemi geri itiyor ve barınağı sıcak tutuyor.
Kullanılmaması gereken üç şey de sayılıyor. Kuru ot, battaniye ve havlu. Üçü de nem çekiyor ve ıslandıktan sonra barınağı soğutuyor. Kuru ot ayrıca küfleniyor.
Battaniye meselesi özellikle önemli, çünkü iyi niyetli insanlar en çok bunu koyuyor. Islak bir battaniye üzerinde yatan bir kedi, boş bir kutuda yatan kediden daha hızlı üşüyor.
Mylar battaniye bir istisna. Isıyı yansıttığı için taban astarı olarak kullanılabiliyor ve üzerine saman seriliyor.
Saman Türkiye'de zirai malzeme satan yerlerde ve bazı pet dükkanlarında bulunuyor. Bir balya birkaç barınağa yetiyor.
Malzeme ve yapım
En pratik iki seçenek var.
Birincisi strafor kutu. Balıkçılardan ya da beyaz eşya ambalajından bulunabiliyor. Yalıtımı doğal olarak iyi, hafif ve kesmesi kolay. Dezavantajı hafifliği, rüzgarda uçmaması için üzerine ağırlık konması gerekiyor.
İkincisi iç içe iki plastik kutu. Alley Cat Allies'ın yapım rehberi otuz galonluk büyük bir kutunun içine yirmi galonluk küçük bir kutu yerleştirmeyi tarif ediyor. Aradaki boşluğa strafor levha ya da saman dolduruluyor.
Her iki durumda da üç kural sabit. Yapı su geçirmez olacak, rüzgar geçirmez olacak ve yerden yükseltilmiş olacak. Ahşap palet bu iş için ideal, yoksa tuğla da olur.
Dış yüzeyi koyu renge boyamak ya da yaprak ve dal ile kamufle etmek iki işe yarıyor. Hem çevreye karışıyor hem de güneş gören yüzey daha fazla ısı tutuyor.
Nereye konmayacak
Yer seçimi, yapımdan daha çok hata veriyor.
Trafikten uzak olacak. Kediyi barınağa alıştırıp onu yol kenarına sabitlemek iyi bir fikir değil.
Binaya çok yakın olmayacak. Apartman girişinde duran bir barınak, komşu şikayeti nedeniyle kaldırılıyor ve kedi soğukta yapısız kalıyor.
Rüzgar koridoru olmayacak. İki bina arası, apartman aralığı ve köprü altı gibi yerler rüzgar tünelidir.
Suyun biriktiği çukur olmayacak. Kar eridiğinde barınak su içinde kalıyor.
Komşularla konuşmak bu işin görünmeyen kısmı. Barınağın kimseyi rahatsız etmeyeceği bir noktaya konması, o barınağın kışı çıkarmasını sağlıyor.
Mama ve su tarafı
Alley Cat Allies kış beslenmesi için birkaç somut öneri veriyor.
Konserve mama kışın daha uygun. Sindirimi daha az enerji harcatıyor ve kedi o enerjiyi ısınmaya ayırabiliyor. Ama donuyor, bu yüzden plastik kaplarda ve kedi geldiğinde servis edilmesi gerekiyor.
Su donmasını geciktirmek için üç yöntem sayılıyor. Geniş değil derin kaplar kullanmak, suyu önceden ısıtıp koymak ve beslenme noktasının altına ısıtıcı ped yerleştirmek. Akan su, duran sudan daha yavaş donuyor.
Kar yağışı beklenen günlerde bir günden fazlasına yetecek mama ve su bırakmak öneriliyor.
Kar yağdıktan sonra barınağın girişini kontrol etmek şart. Kapı kapandığında kedi içeride mahsur kalabiliyor.
Mama tarafında seçim yapacaksan yetişkin kuru kedi mamaları ve kedi yaş mamaları sayfalarına bakabilirsin. Kalorisi yüksek ve dengeli bir kuru mama, kış boyunca en pratik seçenek olarak öne çıkıyor.
Kışın kedi ne kadar yemeli
Soğukta vücut ısısını korumak enerji harcatıyor ve bu enerji mamadan geliyor.
Dışarıda yaşayan bir kedinin kış aylarındaki ihtiyacı, yazdakinden belirgin biçimde yüksek. Aynı miktarı vermeye devam etmek, kedinin kilo kaybederek kışa girmesi anlamına geliyor ve zayıf bir kedi soğuğa daha az dayanıyor.
Pratik yaklaşım iki yönlü. Miktarı artırmak ve kalori yoğunluğu yüksek bir ürün seçmek. Kuru mama bu iş için pratik, çünkü donmuyor ve gün boyu kapta kalabiliyor.
Katalogda yoğun beslenme için Felicia Kolajenli Tavuklu Az Tahıllı Yetişkin Kedi Maması ve Advance Adult Tavuklu ve Pirinçli Yetişkin Kedi Maması gibi seçenekler var. Yaş mama tarafında Felicia Ezme Kedi Konservesi Karışık Paket Kümes Ağırlıklı çok sayıda kediyi besleyenler için pratik bir paket.
Cornell Feline Health Center'ın hidrasyon sayfası bir noktayı hatırlatıyor. Yaş mamanın yüzde sekseni su ve kuru mamanın nem oranı yüzde altı ila on arasında. Yani kışın yalnızca kuru mama veriliyorsa su kabının erişilebilir kalması daha da önemli hale geliyor.
Besleme noktası barınaktan birkaç metre uzakta olmalı. Mama kokusu barınağın içine sinerse başka canlılar barınağa yöneliyor.
Son bir not. Mama saatini sabitlemek kedilerin o noktaya bağlı kalmasını sağlıyor ve hangi kedinin eksildiğini fark etmeni kolaylaştırıyor.
Barınak yaptın, sonra ne oluyor
Bir barınak tek başına bir çözüm değil, bir başlangıç.
Kısırlaştırma en kalıcı katkı. Kışı çıkaran bir kedi ilkbaharda yavrulayınca aynı sorun büyüyerek geri geliyor. Kedilerde kısırlaştırma yaşını ve gerekçelerini kedi ne zaman kısırlaştırılmalı yazısında ele aldık.
İzleme ikinci adım. Barınağı kullanan kedilerden biri hasta ya da yaralı görünüyorsa müdahale gerekiyor.
Üçüncüsü sahiplendirme. Barınaktaki bir kedi eve alınabilecek kadar insana alışkınsa, o fırsat değerlendirilmeye değer. İlk iki haftanın nasıl geçtiğini sokak kedisini eve alırken ilk 15 gün yazısında anlattık. Barınak ve sahiplendirme süreçlerine dair genel çerçeveyi ise barınaktan sahiplenme yazısında toparladık.
Zehirlenme riski de kışın artıyor. Antifriz ve kemirgen zehirleri bu mevsimde daha çok kullanılıyor, ayrıntısını evdeki zehirli bitkiler yazısında ele aldık.
Araba motoru uyarısı
Kışın en sessiz kayıplardan biri burada yaşanıyor.
Soğukta kediler sıcak yüzey arıyor ve park halindeki bir aracın motoru saatlerce sıcak kalıyor. Kedi kaputun altına ya da tekerlek davlumbazına giriyor.
Araç çalıştığında sonuç ağır oluyor. Bu vakalar her kış tekrarlanıyor ve önlemi çok basit.
Kapıyı açmadan önce kaputa iki kez vur ve birkaç saniye bekle. Motor sesi çıkmadan önce kedi uyanıp çıkıyor. Karanlıkta telefon feneriyle tekerlek altına bakmak da alışkanlık haline getirilebilecek bir hareket.
Aynı mantık site otoparkları ve kapalı garajlar için de geçerli. Kapanan bir garaj kapısı, içeride kalan bir kediyi günlerce hapsedebiliyor.
Barınak yapmanın bu konuyla doğrudan bağı var. Kediye sıcak ve güvenli bir alternatif sunduğunda motor kaputuna olan ilgi azalıyor. Yani barınak sadece soğuktan değil, bu tür kazalardan da koruyor.
Sık Sorulan Sorular
Kediler barınağı kullanmazsa ne yapmalıyım?
Alışması zaman alıyor. İçine biraz mama kokusu bırakmak, girişi açık ve görünür tutmak ve barınağı kedilerin zaten kullandığı bir noktaya koymak kabulü hızlandırıyor.
Barınağa ısıtıcı koyabilir miyim?
Elektrikli ısıtıcı yangın ve elektrik çarpması riski taşıyor. Barınağın kendi yalıtımı ve saman, çoğu iklimde yeterli oluyor.
Kaç kedi için kaç barınak gerekli?
Bir barınak üç ila beş kediye yetiyor. Kalabalık bir koloni varsa birden fazla küçük barınak, tek bir büyük barınaktan daha iyi ısı tutuyor.
Strafor kutu dayanıklı mı?
Bir kışı çıkarıyor ama dış yüzeyini brandayla kaplamak ömrünü uzatıyor. Kedilerin kemirmesini önlemek için iç yüzeyi ince bir plastikle astarlanabiliyor.
Kapıya kanat takmam gerekli mi?
Şart değil ama rüzgarı belirgin biçimde kesiyor. Kalın plastik ya da branda parçası iş görüyor. Kedinin kanattan çekinmemesi için ilk günlerde yarı açık bırakmak faydalı.
Barınağın içine kum kabı koyabilir miyim?
Koyulmaz. Kedi yattığı yere tuvaletini yapmıyor ve kap alan kaybına yol açıyor.
Yazın barınağı kaldırmalı mıyım?
Kaldırmak gerekmiyor. Yazın gölge ve yağmur korunağı olarak kullanılıyor. Samanı değiştirmek ve havalandırmak yeterli.
Apartman yönetimi izin vermiyorsa ne yapabilirim?
Barınağı ortak alan yerine kendi balkonuna ya da bahçe köşene koymak, itirazı çoğu zaman ortadan kaldırıyor. Temizlik ve düzen konusunda söz vermek de işe yarıyor.
Kaynaklar
