Evdeki hangi bitkiler kedi ve köpek için zehirli

Ekim ayında bir ev birkaç gün içinde değişiyor. Balkondaki saksılar içeri alınıyor, kesme çiçekler vazoya giriyor, salon kışlık düzenine geçiyor.

Aynı hafta kedinin dünyası da değişiyor. Daha önce kapalı camın arkasında duran bitkiler artık kanepenin yanında.

Bu yazı, o saksılardan hangisinin gerçekten tehlikeli olduğunu ve şüphe halinde ilk saatte ne yapılacağını anlatıyor. Aynı dönemde çiğneme ürünleri de eve giriyor, onların güvenlik tarafını köpek neyi çiğnerse güvenli olur yazısında ele aldık. Kedi ve köpeğin bitkiye neden yöneldiğini ise kedi ve köpek neden ot yer yazısında ele almıştık.

Zambak kedi için ayrı bir kategoride

Listedeki diğer bitkilerle aynı cümlede anılmayı hak etmiyor, çünkü tehlike derecesi farklı.

ASPCA'nın zambak sayfası şunu söylüyor: bitkinin her parçası kediye toksik. Yaprak, sap, kök, polen, hatta vazonun suyu. Çok küçük bir maruziyet akut böbrek hasarı yapabiliyor.

Zaman penceresi dar. Tedavi on sekiz saatten fazla gecikirse tablo çoğu zaman ölümcül seyrediyor.

Hangi zambaklar bu gruba giriyor? ASPCA, Lilium türlerini yani Asya zambağı ve Paskalya zambağını, bir de Hemerocallis yani gündüzsefası zambağını ölümcül böbrek hasarı yapabilen grupta sayıyor.

Bazı "zambak" isimli bitkiler ise bu kadar tehlikeli değil. Peru zambağı ve barış çiçeği kusma, ishal, ağız içi tahriş gibi daha hafif tablolar yapıyor, organ hasarı beklenmiyor. Vadi zambağı ise ayrı bir risk taşıyor, kardiyak glikozit içerdiği için kalp ritmini bozuyor.

Köpekte de zambaklar toksik ama ASPCA, etkilerin kedilerde çok daha şiddetli olduğunu belirtiyor.

Pratik sonuç şu. Evinde kedi varsa kesme çiçek buketlerini içindekileri bilmeden eve alma. Zambak içeren bir buket, vazo suyunu yaladığı için bile kediyi riske sokuyor.

Sonbahar çiğdemi bu mevsimin özel riski

Pet Poison Helpline'ın en zehirli bitkiler listesinde ilk sırada sonbahar çiğdemi var.

Kurum bu bitkiyi çok zehirli olarak tanımlıyor ve ağır kusma, sindirim kanalında kanama, karaciğer ve böbrek hasarı ile solunum yetmezliğine yol açabildiğini yazıyor.

Bu bitkiyi tehlikeli kılan ikinci özellik zamanlama. Belirtiler hemen görülebiliyor ama günlerce de gecikebiliyor. Yani kedin ya da köpeğin bitkiyi kemirdiği gün iyi görünüyor olması bir şey kanıtlamıyor.

Adından anlaşılacağı gibi bu bitki sonbaharda çiçek açıyor ve tam da saksıların içeri girdiği dönemde eve giriyor.

Listede başka neler var

Pet Poison Helpline'ın listesi şu bitkileri içeriyor: sonbahar çiğdemi, açelya, siklamen, kalanşo, zambaklar, zakkum, difenbahya, nergis, vadi zambağı, sago palmiyesi, lale ve sümbül.

Her birinin yaptığı şey farklı.

Açelya küçük miktarlarda kusma, ishal ve aşırı salya yapıyor. Büyük miktarlarda ise kalp hızı ve ritmi bozuluyor, sinir sistemi belirtileri çıkıyor ve hızlı müdahale edilmezse ölümcül olabiliyor.

Sago palmiyesi karaciğeri hedef alıyor. Kusma, kanlı dışkı, mide iç yüzeyinde hasar ve ağır karaciğer yetmezliği yapabiliyor.

Difenbahya ve benzeri yaprak bitkileri ağız içi tahriş, salya ve yutma güçlüğü yapıyor. Ölümcül değil ama acı verici.

Nergis, lale ve sümbülde asıl toksik kısım soğan. Yani vazodaki çiçek değil, saksıya ekilmeyi bekleyen soğanlar daha riskli.

Zakkum kalbi etkiliyor ve az miktarı bile ciddi.

Kedi ile köpeğin riski neden farklı

İki tür aynı bitkiden aynı şekilde etkilenmiyor ve bunun iki sebebi var.

Birincisi metabolizma. Kedinin karaciğerindeki bazı detoksifikasyon yolları köpeğinkinden daha sınırlı. Bu yüzden kedi bazı bitki bileşiklerini işleyemiyor.

İkincisi davranış. Kedi yaprak kemiriyor ve kendi tüyünü yaladığı için üzerine bulaşan poleni ağzına alıyor. Köpek ise genellikle toprağı eşeliyor ve soğanı çıkarıp yiyor.

Bu ikinci fark pratik bir sonuç doğuruyor. Kedili evde yapraklar ve polen, köpekli evde ise soğanlar ve gübre ön planda.

Gübre ayrı bir başlık. Saksı toprağına karıştırılan yavaş salınımlı gübreler ve kemik unu içeren organik karışımlar, köpekler için çekici ve sindirim sorunu yapabiliyor.

Bitki dışındaki sonbahar riskleri

Saksılar tek değişen şey değil. Ekim ayında eve giren birkaç şey daha var.

Antifriz başta geliyor. Araç bakımının yoğunlaştığı dönem bu ve etilen glikol tatlı bir koku taşıyor. Kediye çok küçük bir miktarı bile böbrek yetmezliği yapabiliyor. Garaj ya da otoparkta yere dökülen bir birikinti, dışarı çıkan kediler için gerçek bir tehlike.

Kemirgen zehirleri ikinci sırada. Havalar soğuyunca fare ve sıçanlar binaya giriyor ve apartman yönetimleri zehir koyuyor. Risk iki yönlü. Kedi ya da köpek zehri doğrudan yiyebiliyor ya da zehirlenmiş bir kemirgeni yakalayarak ikincil zehirlenme yaşayabiliyor.

Üçüncüsü ısıtma dönemiyle gelen ürünler. Soba ve şömine külü, tutuşturucu jeller ve bazı oda kokuları.

FDA'nın tehlikeli maddeler sayfası ayrıca cips poşeti gibi mylar torbaların boğulma riskine dikkat çekiyor. Köpek başını torbanın içine soktuğunda torba yüze yapışıyor ve nefes almayı engelliyor. Aynı sayfa antifriz, fare zehiri, tarım kimyasalları ve ev temizlik ürünlerini de riskli grupta sayıyor.

Bu üç başlık bitkilerden daha az konuşuluyor ama acil vaka istatistiklerinde bitkilerin yanında duruyor.

Şüphelendiğin anda ne yapacaksın

Sıra önemli ve panikle bozuluyor.

Önce bitkiyi ve parçayı belirle. Hangi bitki, hangi kısmı, ne kadar, ne zaman. Bu dört bilgi veterinerin ilk soracağı şeyler.

Bitkinin bir parçasını ya da fotoğrafını yanına al. Teşhis, bitkinin adını doğru bilmeye bağlı ve pek çok bitki halk arasında aynı isimle anılıyor.

Veterinerine hemen telefon et. ASPCA'nın zehir kontrol hattı yirmi dört saat açık ve numarası (888) 426-4435. Pet Poison Helpline'ın hattı ise (855) 764-7661.

Kendi başına kusturmaya çalışma. Bazı bitkilerde kusturma zararı artırıyor, özellikle ağız ve yemek borusunu tahriş eden türlerde.

Ağız içini ve tüyleri temizle. Polen bulaşmışsa kedinin kendini yalayarak daha fazla almasını engellemek için ıslak bezle silmek mantıklı.

Beklemeyi seçme. Zambakta pencere on sekiz saat, sonbahar çiğdeminde belirtiler gecikebiliyor. İki durumda da "bekleyip görelim" yaklaşımı işe yaramıyor.

Evi güvenli hale getirmenin pratik yolu

Bu iş bir akşamda bitiyor.

Evdeki bitkilerin listesini çıkar. Adını bilmediğin varsa fotoğrafını çek.

Her birini ASPCA'nın zehirli ve zehirsiz bitkiler veritabanında arat. Site kedi ve köpek için ayrı yazdırılabilir listeler sunuyor.

Riskli olanları ya evden çıkar ya da gerçekten erişilemeyecek bir yere koy. Buradaki ayrıntı önemli. Kedi için "yüksek raf" güvenli bir yer değil, kedi oraya çıkar. Kapalı bir oda ya da asılı bir saksı daha gerçekçi.

Yerine güvenli bir yeşillik koy. Kedi çimi, saksıya olan ilgiyi başka yöne çeviriyor. Katalogda Crocus Tavuklu ve Kedi Çimli Lolipop gibi ürünler var, ama bir avuç buğday tohumu da aynı işi görüyor.

Oyun ihtiyacını da karşıla. Bitkiye yönelen enerjinin bir kısmı can sıkıntısından geliyor. Katalogda Eastland Catnipli Matatabi Topu ve Eastland Kedi Otlu Tüylü Kedi Oyuncağı gibi seçenekler bulunuyor. Catnip ve matatabinin nasıl çalıştığını kedi otu ve matatabi yazısında anlattık, iç mekân oyununu ise kedilerin oyun ihtiyacı yazısında ele aldık. Diğer oyuncaklar için kedi oyuncakları sayfasına bakabilirsin.

Bahçesi olanlar için ek notlar

Bahçe, ev içinden daha zor kontrol ediliyor ama birkaç madde riski belirgin biçimde düşürüyor.

Soğanlı bitkileri köpeğin eşeleyemeyeceği alanlara ek. Nergis, lale ve sümbül soğanları en çok kazılan yerlerde duruyor.

İlaçlama sonrası bekleme süresine uy. Herbisit ve pestisit kalıntıları çim üzerinde kalıyor ve VCA bunların köpek için toksik olabileceğini belirtiyor.

Kompost yığınını kapat. Küflenmiş organik madde, sindirim ve sinir sistemi belirtileri yapabiliyor.

Sonbaharda düşen yapraklar kendi başına zehirli değil ama altında biriken nem küf üretiyor. Yaprakları toplamak hem bu riski hem de pati arası tahrişini azaltıyor.

Sık Sorulan Sorular

Kedim sadece yaprağı kokladı, tehlike var mı? Zambakta polen bile risk sayılıyor, çünkü kedi kendini yalarken poleni ağzına alıyor. Koklama şüphesi varsa tüyleri silip veterinerine danışmak doğru yaklaşım.

Evde hiç bitki bulundurmasam mı? Gerek yok. Güvenli türler var ve ASPCA'nın veritabanı zehirsiz listesini de yayımlıyor. Mesele seçim yapmak, vazgeçmek değil.

Yapay bitki güvenli mi? Toksik değil ama yutulduğunda tıkanma riski taşıyor. Kemirme alışkanlığı olan bir kedide yapay yaprak da sorun çıkarabiliyor.

Zehirlenme belirtileri ne kadar sürede çıkar? Bitkiye göre değişiyor. Bazılarında dakikalar içinde, sonbahar çiğdemi gibi bazılarında ise günler sonra ortaya çıkabiliyor.

Sütle ya da yoğurtla zehri bağlayabilir miyim? Hayır. Ev yöntemleri emilimi durdurmuyor ve müdahaleyi geciktiriyor. Doğru adres veteriner.

Köpeğim bahçedeki soğanı kazıp yedi, ne yapmalıyım? Miktarı ve bitkinin adını belirleyip hemen veterinerine ulaş. Nergis, lale ve sümbülde toksik kısım soğan olduğu için bu maruziyet ciddiye alınıyor.

Kesme çiçek buketi hediye geldi, ne yapayım? İçinde zambak olup olmadığına bak. Emin değilsen kedinin ulaşamayacağı kapalı bir odada tut ya da eve almadan önce içeriğini sor.

Bir bitkinin zehirli olup olmadığını isminden anlayabilir miyim? Anlayamazsın ve isim burada en büyük tuzak. Türkçede "zambak" denen bitkilerin bir kısmı kediye ölümcül, bir kısmı yalnızca mide bozuyor. Karar bilimsel isimle veriliyor, bu yüzden bitkiyi satın alırken etiketindeki Latince adı saklamak işe yarıyor.

Vazo suyunu değiştirirken dikkat etmem gereken bir şey var mı? Zambak içeren buketlerde vazo suyu da toksik kabul ediliyor. Suyu lavaboya dökerken kedinin lavaboya erişimi olmamasına dikkat etmek gerekiyor.

Kaynaklar

• ASPCA, Toxic and Non-Toxic Plants
• ASPCA, Toxic and Non-toxic Plants, Lily
• ASPCA, Which Lilies Are Toxic to Pets
• Pet Poison Helpline, Top Poisonous Plants To Pets
• VCA Animal Hospitals, Why Dogs Eat Grass
• FDA, Potentially Dangerous Items for Your Pet
• VCA Animal Hospitals, Pica in Dogs
• Cornell Feline Health Center, Feeding Your Cat