Köpeğin fazla kilolu olduğu nasıl anlaşılır

Köpeğin kilosunu soruyorsun, cevap geliyor: yirmi iki kilo. Peki bu iyi mi kötü mü?

Tek başına hiçbir şey söylemiyor. Yirmi iki kilo bir Labrador için ideal, bir Beagle için ciddi bir fazlalık.

Bu yüzden veteriner hekimlikte tartı ikincil bir araç. Birincil araç vücut kondisyon skoru ve bunu evde sen de yapabiliyorsun.

Rakamlar sorunun boyutunu gösteriyor

VCA Animal Hospitals, köpekleri ideal kilonun yüzde on ila yirmi üstünde fazla kilolu, yüzde yirmiden fazlasında obez olarak sınıflandırıyor.

Yaygınlık tarafında aktarılan rakam şu. Association for Pet Obesity Prevention'ın 2022 anketine göre Kuzey Amerika'daki köpeklerin yüzde elli dokuzu fazla kilolu ya da obez.

Sonuçlar da ölçülmüş. Aynı kaynak obeziteyi kronik ve düşük düzeyli bir iltihabi durum olarak tanımlıyor ve riski artırdığı hastalıkları sıralıyor: diyabet, kalp hastalığı, osteoartrit, kanser ve yüksek tansiyon.

En çarpıcı veri süre tarafında. Orta derecede fazla kilolu olmanın yaşam beklentisini yaklaşık iki yıl kısalttığı belirtiliyor.

Kedide tablo benzer. Cornell Feline Health Center, obeziteyi normal kilonun yüzde yirmi ve üzeri fazlası olarak tanımlıyor ve veteriner kliniklerinde görülen kedilerin yaklaşık yarısının fazla kilolu ya da obez olduğunu yazıyor.

Vücut kondisyon skoru nasıl okunur

İki ölçek kullanılıyor ve karıştırmak yaygın bir hata.

VCA, beş puanlık ve dokuz puanlık iki ölçeğin varlığını belirtiyor. Beş puanlık ölçekte ideal üç, dokuz puanlık ölçekte ideal dört ile beş arası.

Bu ayrım önemli. Beş puanlık ölçekte beş almak obez demek, dokuz puanlık ölçekte beş almak ideal demek. Veterinerin hangi ölçeği kullandığını sormak gerekiyor.

WSAVA bu skor tablolarını kedi ve köpek için ücretsiz yayımlıyor ve yanında kas kondisyon skoru da sunuyor. İkisi ayrı şeyler, yaşlı bir köpek ideal yağ oranında olup kas kaybı yaşıyor olabiliyor.

Kaburga testi

Evde yapılabilecek en güvenilir kontrol bu ve VCA'nın tarifi çok pratik.

Başparmaklarını köpeğin omurgasına koy, parmaklarını göğüs kafesine yay.

İdeal kiloda kaburgalar, elinin sırtındaki kemikler gibi hissediliyor. İnce bir yağ tabakasının altından ayırt edilebiliyorlar.

Zayıfsa kaburgalar yumruk kapatıldığında çıkan parmak eklemleri gibi belirgin oluyor.

Fazla kiloluysa avuç içi tarafındaki kemikler gibi, kalın bir tabakanın altında kalıyor. VCA, beş üzerinden beş ya da dokuz üzerinden dokuz skoruna sahip obez köpeklerde kaburgaların kalın bir yağ tabakasıyla kaplı olduğunu ve görülmesinin ya da hissedilmesinin çok zor olduğunu belirtiyor.

Bel ve karın kontrolü

Kaburga testinin yanına iki bakış daha ekleniyor.

Yukarıdan bak. Göğüs kafesinin arkasında içe doğru kıvrılan bir bel çizgisi olmalı. Kum saati görüntüsü aranıyor. Yukarıdan bakıldığında gövde düz bir dikdörtgen gibi görünüyorsa bel kaybolmuş demektir.

Yandan bak. Karın, göğüs kafesinden kalçaya doğru yukarı çekilmeli. Bu çekilme kaybolduysa ya da karın aşağı sarkıyorsa fazlalık var.

Bazı ırklarda bu bakışlar yanıltıcı olabiliyor. Kalın tüylü ırklarda gözle bakmak yetmiyor, elle kontrol şart. Kısa bacaklı ırklarda ise karın çekilmesi zaten belirsiz.

Bu yüzden üç kontrolün üçü birlikte yapılıyor.

Kilo artışının sessiz sebepleri

Fazla yemek tek açıklama değil. Üç sebep daha var ve üçü de gözden kaçıyor.

Birincisi evdeki ikinci besleyici. Aynı köpeği iki kişi besliyorsa ve kimse diğerinin verdiğini bilmiyorsa günlük miktar sessizce ikiye katlanıyor. Çözüm basit, günlük porsiyon sabahtan tartılıp tek bir kaba ayrılıyor ve gün boyunca oradan veriliyor.

İkincisi hormonal nedenler. Hipotiroidi ve Cushing hastalığı köpeklerde kilo artışına yol açabiliyor. Porsiyon doğru, hareket yerinde ve buna rağmen kilo artıyorsa kan tahlili gerekiyor.

Üçüncüsü ilaçlar. Kortikosteroid gibi bazı tedaviler iştahı artırıyor. Uzun süreli ilaç kullanan bir köpekte porsiyonun veterinerle birlikte ayarlanması gerekiyor.

Bir de ölçüm hatası var. Ölçü bardağı, tane boyutu değiştiğinde aynı hacimde farklı gram tutuyor. Aradaki fark otuz grama kadar çıkabiliyor ve bu, küçük bir köpekte günlük ihtiyacın önemli bir kısmına denk geliyor. Mutfak terazisi bu hatayı tamamen ortadan kaldırıyor.

Bu dört başlık elendiğinde geriye kalan sebep genellikle porsiyon ve ödül. Oradan başlamak, işe yarayan sıra.

Kilo vermenin güvenli hızı

Hızlı kilo kaybı hedef değil, risk.

VCA, veterinerle birlikte kalori kısıtlı terapötik bir diyet, belirli bir porsiyon ve belirli bir öğün sıklığı belirlenmesini öneriyor ve bunun yalnızca mama hacmini azaltmaktan farklı olduğunu vurguluyor.

Aynı kaynak aylık tartımı öneriyor ve yo yo döngüsüne karşı uyarıyor.

Kedide daha spesifik bir rakam var. Cornell, haftada yüzde bir ila iki oranında kademeli kilo kaybını öneriyor ve bunun veteriner gözetiminde yapılmasını istiyor. Kedilerde ani kalori kısıtlaması karaciğer için tehlikeli sonuçlar doğurabiliyor.

Neden sadece mamayı azaltmak yanlış? Çünkü mama miktarını düşürünce kalori ile birlikte vitamin, mineral ve protein de düşüyor. Kalori kısıtlı formüller aynı besin profilini daha az kaloriyle veriyor.

Katalogda bu amaçla Acana Classics Light & Fit Fazla Kilolu Köpekler İçin Köpek Maması ve Orijen Fit & Trim Köpek Maması bulunuyor. Ciddi obezite ya da eşlik eden bir hastalık varsa süreç veteriner diyetine geçiyor, o ayrımı veteriner diyet maması nedir yazısında anlattık. Tüm seçenekler için yetişkin kuru köpek mamaları sayfasına bakabilirsin.

İdeal kilo nasıl belirlenir

Hedefi bilmeden programa başlanmıyor ve ideal kilo ırk ortalamasından çıkarılmıyor.

En güvenilir referans köpeğin kendi geçmişi. Bir ila iki yaş arasında, tam olgunlaştığı ve henüz kilo almadığı dönemdeki ağırlık genellikle ideale en yakın sayıdır. Eski veteriner kayıtlarında bu bilgi duruyor.

Böyle bir kayıt yoksa ikinci yol vücut kondisyon skorundan geri hesaplamak. Dokuz puanlık ölçekte ideal skor dört ile beş arası. Her bir puan, kabaca vücut ağırlığının yüzde on ila on beşine karşılık geliyor. Yedi puan alan bir köpek, ideal kilosunun yaklaşık yüzde yirmi ila otuz üstünde demektir.

Bu hesabı veterinerle birlikte yapmak gerekiyor, çünkü kas kütlesi de denkleme giriyor. WSAVA kas kondisyon skorunu ayrı bir araç olarak yayımlıyor ve iki skor birlikte okunuyor.

Hedefi belirledikten sonra süreyi de belirlemek gerekiyor. Yüzde yirmi fazlalığı olan bir köpekte program aylarla ölçülüyor, haftalarla değil. Gerçekçi bir takvim, yarıda bırakılan programların önüne geçiyor.

Ara hedef koymak da işe yarıyor. Toplam hedefin dörtte birine ulaşmak, ölçülebilir bir başarı ve programı sürdürmeyi kolaylaştırıyor.

Ödül kalorisi sessiz suçlu

Bu madde çoğu vakada asıl sebep.

VCA, ödüllerin köpeğin günlük kalori alımının yüzde onunu geçmemesi gerektiğini belirtiyor.

Pratikte bu sınır kolayca aşılıyor. Eğitim seansında verilen bir avuç ödül, sofradan uzatılan bir parça peynir, misafirin verdiği bisküvi. Hiçbiri tek başına büyük görünmüyor ama toplamı günlük mamanın yarısına ulaşabiliyor.

Küçük bedenlerde etki daha keskin. Üç kiloluk bir köpekte yüzde on, iki üç küçük bisküviye denk geliyor. Beden farkını küçük ırk köpekler neden ayrı mama ister yazısında anlattık.

Çiğneme ürünleri ayrı bir kalem. Yüz elli beş gramlık bir kemik ödülü, orta boy bir köpekte günlük ödül sınırını tek başına doldurabiliyor. Güvenlik ölçütlerini köpek neyi çiğnerse güvenli olur yazısında ele aldık.

Pratik kural şu. Ödül verdiğin gün mama miktarını azalt. Katalogdaki köpek atıştırmalık ve ödülleri seçeneklerinde gramaj ve kalori etiketini okumayı alışkanlık haline getir.

Hareket tarafı ve mevsim etkisi

Egzersiz tek başına kilo verdirmiyor ama kas kütlesini koruyor ve süreci destekliyor.

Sonbahar ve kışta burada sessiz bir düşüş yaşanıyor. Gün kısalıyor, yürüyüşler kısalıyor, mama miktarı aynı kalıyor. Bu kaymayı gün kısalınca kedi ve köpek neden daha çok uyur yazısında ele aldık.

Artriti olan köpeklerde denge daha hassas. Fazla kilo eklem ağrısını artırıyor, ağrı hareketi azaltıyor, hareketsizlik kiloyu artırıyor. Bu döngüyü kırmak için kilo tarafından başlamak gerekiyor. Eklem desteği iddialarını eklem sağlığı ve glukozamin yazısında tarttık.

Yürüyüş kalitesi de önemli. Tasmayı çekerek geçen bir yürüyüş kimseyi yormuyor, sorunun çözümünü tasmayı çeken köpek nasıl düzeltilir yazısında anlattık. Yağmurlu günlerde yürüyüşü kısaltan bir başka etken de pati rahatsızlığı oluyor, onu yağmurlu havada köpek patisi nasıl korunur yazısında ele aldık.

Yaşlanma da denklemin içinde. Metabolizma yavaşlıyor ve aynı porsiyon fazla gelmeye başlıyor. Senior dönemi beslenmesini yaşlı kedi ve köpek beslenmesi yazısında ele aldık.

Sık Sorulan Sorular

Köpeğimi evde nasıl tartarım? Banyo terazisinde önce kendi kilona bak, sonra köpeği kucağına alıp tekrar tart ve farkı al. Aynı terazi ve aynı saat kullanılmalı.

Ne sıklıkta tartmalıyım? Kilo verme sürecinde VCA aylık tartımı öneriyor. Günlük tartım gereksiz dalgalanma gösterir ve moral bozar.

Kısırlaştırma kilo aldırır mı? Kısırlaştırma sonrası enerji ihtiyacı düşüyor, iştah genellikle düşmüyor. Porsiyon gözden geçirilmezse kilo artıyor. Kedide bu konuyu kedi ne zaman kısırlaştırılmalı yazısında anlattık.

Kaç haftada sonuç görmeliyim? Kademeli bir programda ilk belirgin fark genellikle iki ayda görülüyor. Daha hızlı kayıp hedeflenmiyor.

Işık mama ile normal mama arasında gerçek fark var mı? Kalori yoğunluğu ve lif oranı farklı. Aynı hacimde daha az kalori vererek tokluk hissini koruyorlar. Etiketteki kalori değerini karşılaştırmak en net yol.

Köpeğim sürekli aç görünüyor, ne yapmalıyım? Öğün sayısını artır ama toplam miktarı sabit tut. Ayrıca lif oranı yüksek formüller tokluk süresini uzatıyor.

Kaburgaları hissedemiyorum ama karnı çekik, hangisine güveneyim? Üç kontrolün ikisi fazlalığı gösteriyorsa fazlalık vardır. Kalın tüylü ırklarda gözle bakmak yanıltıcı, elle kontrol öncelikli.

Kilo vermeye çalışırken ödülü tamamen kesmeli miyim? Kesmene gerek yok. Ödülün günlük kalorinin yüzde onunu aşmaması ve o payın mamadan düşülmesi yeterli. Ödül, eğitimde vazgeçilmez bir araç.

Kaynaklar

• VCA Animal Hospitals, Obesity in Dogs
• VCA Animal Hospitals, Body Condition Scores
• WSAVA, Global Nutrition Guidelines
• Cornell Feline Health Center, Obesity
• Cornell Feline Health Center, Is Your Cat Slowing Down
• Tufts Cummings School, Stop reading your pet food ingredient list
• FEDIAF, Nutritional Guidelines