Kapalı kedi tuvaleti mi açık kedi tuvaleti mi daha iyi

Kapaklı kedi tuvaletinin satış argümanı hep aynı. Koku yayılmaz, kum etrafa saçılmaz, salonda göze batmaz.

Üçü de doğru. Sorun şu ki bu üç fayda da sana ait, kediye değil.

Kediye ne olduğuna baktığımızda tablo değişiyor. Cornell Feline Health Center, kapalı kapların önerilmediğini açıkça yazıyor ve gerekçe olarak kedinin üç yüz altmış derecelik görüş ihtiyacını gösteriyor. Ohio State Üniversitesi'nin Indoor Pet Initiative programı da kedilerin büyük ve kapaksız kutuları tercih ettiğini belirtiyor. ASPCA daha da doğrudan: kum kaplarındaki kapakları ve iç örtüleri kaldırın diyor.

Üç bağımsız kaynak aynı yöne işaret ediyorsa, bu tesadüf değil.

Kapak neden kediyi rahatsız ediyor

Üç sebep var ve üçü de kedinin kaçış refleksiyle ilgili.

Birincisi görüş. Kedi tuvaletteyken savunmasızdır ve bu anda çevreyi görmek ister. Kapaklı kapta tek bir açıklık vardır, yani tek bir giriş ve tek bir çıkış. Evde başka bir kedi ya da bir köpek varsa bu kap bir tuzağa dönüşür.

İkincisi koku yoğunluğu. Kapak kokuyu odaya yaymaz ama kabın içinde hapseder. Kedinin koku alma duyusu insanınkinden kat kat hassas. Senin için kokusuz olan bir kap, kedi için içine girilmeyecek kadar ağır olabilir.

Üçüncüsü alan. Kapak, kedinin dönme ve eşelenme alanını daraltır. İri bir kedi kapalı kapta rahat dönemediği için eşelenmeyi kısa kesip çıkar, dışkı gömülmez, kap daha hızlı kirlenir.

Kabın boyutu kapaktan daha belirleyici

Kapak tartışmasının gölgesinde kalan asıl sorun boyut.

Ohio State'in ölçütü net: kap, kedinin dört ayağı üzerinde ayakta durabileceği ve içinde dönebileceği kadar büyük olmalı. Piyasadaki hazır kapların çoğu bu ölçüyü iri kediler için karşılamıyor.

Pratik bir hile var. Kedi tuvaleti diye satılan kapların dışına çıkıp, geniş ve alçak bir plastik saklama kabı kullanabilirsin. Maliyeti daha düşük, alanı daha geniş.

Kenar yüksekliği de kediye göre seçiliyor. Kum saçan kediler için yüksek kenarlı kap işe yarıyor, yavrular ve eklem ağrısı olan yaşlı kediler içinse alçak kenar şart. Cornell, eklem ağrısı olan kedilerin kaba tırmanmayı acı verici bulabildiğini ve bu yüzden başka yerlere yöneldiğini yazıyor.

Katalogda geniş ve kapaksız kullanım için Petmona Açık Kedi Tuvaleti var, kürek hediyeli geliyor. Diğer seçenekler için kedi tuvalet kapları sayfasına bakabilirsin.

Kaç tane gerekli

Kural basit ve üç kaynakta da aynı. Kedi sayısı artı bir.

Tek kedili evde iki kap, iki kedili evde üç kap. Ohio State bunu altın kural diye adlandırıyor ve çok katlı evlerde her katta kap bulunmasını ekliyor.

Sebebi sahiplenme değil erişim. İki kap, biri kirlendiğinde kedinin alternatifi olması demek. Ayrıca çok kedili evlerde bir kedi diğerinin yolunu kesebiliyor ve ikinci kap bu engeli aşıyor.

Kapların hepsini yan yana koymak bu faydayı yok ediyor. İki kap iki ayrı odada olmalı, yoksa kedi için tek bir tuvalet alanı var demektir.

Kum derinliği ve tipi

Cornell ince dokulu kumun yaklaşık iki buçuk ila beş santim derinlikte serilmesini öneriyor. Ohio State yaklaşık beş santim diyor. İkisi de aynı aralığı gösteriyor.

Daha fazlası israf, daha azı ise eşelenmeye izin vermiyor.

Koku tarafında üç kaynak yine hemfikir. Kediler kokusuz kumu tercih ediyor. Lavanta, bebek pudrası ya da sabun kokulu kumlar insan burnu için tasarlanıyor ve bazı kediler bu ürünleri reddediyor. Kokulu kum kullanıyorsan ve kedin kabı terk etmeye başladıysa ilk deneyeceğin şey kokusuza geçmek.

Katalogda kokusuz tarafta Sanicat Clumping White Kokusuz Topaklaşan Bentonit Kedi Kumu ve on litrelik versiyonu, aktif karbonla koku bağlayan tarafta ise Petsand Aktif Karbonlu Kedi Kumu bulunuyor. Kum malzemelerinin birbirinden farkını kedi kumu seçimi yazımızda ayrıntısıyla anlattık.

Kapaklı kabın gerçekten işe yaradığı üç durum

Yukarıdaki tavsiye genel kural ama istisnasız değil. Üç durumda kapaklı kap savunulabilir.

Birincisi köpekli evler. Bazı köpekler kedi dışkısına yöneliyor ve bu hem iğrenç hem de parazit taşıma riski olan bir davranış. Kapaklı kap ya da kedinin geçebileceği genişlikte bir kapı, köpeğin erişimini kesiyor. Kedinin kaçış ihtiyacını korumak için kapağın kapısını çıkarmak yeterli oluyor.

İkincisi yüksekten atan kediler. Kimi kedi idrarını kabın kenarından yukarı doğru yapıyor ve açık kapta duvar ıslanıyor. Burada çözüm kapak değil yüksek kenarlı kap, ama yüksek kenar da yetmiyorsa kapaklı kap pratik bir çare.

Üçüncüsü çok dar evler. Kabın salonda durmaktan başka seçeneği yoksa kapak bir uzlaşma. Bu durumda kap sayısını artırmak ve kapağın kapısını sökmek, kaybı azaltıyor.

Bu üç durumun ortak paydası şu: kapak bir çözüm değil, bir ödün. Ödün verdiğini bilerek vermek, kedinin kabı reddetmeye başladığı gün ilk nereye bakacağını da söylüyor.

Kediye hangisini tercih ettiğini nasıl sorarsın

Tahmin etmene gerek yok, ASPCA'nın önerdiği bir yöntem var.

İki kabı yan yana koy. Birine mevcut kumunu, diğerine denemek istediğin kumu ser. Bir hafta boyunca hangisinin daha çok kullanıldığına bak. Aynı yöntemi kapaklı ile kapaksız kap için de uygulayabilirsin.

Bu test, forumdaki yorumlardan daha güvenilir bir cevap verir, çünkü cevabı veren senin kedin.

Kapaklı kaptan vazgeçmek istemiyorsan bir orta yol var. Kapağı çıkarıp bir hafta dene. Kedinin kullanım sıklığı artıyorsa kapak gerçekten sorun yaratıyordu, değişmiyorsa kapağı geri takabilirsin.

Kokuyla başa çıkmanın doğru yolu

Kapak kokuyu çözmüyor, erteliyor. Kokunun gerçek çözümü üç maddede.

Günlük tarama. Cornell ve Ohio State, dışkı ve topakların her gün alınmasını öneriyor. Bir gün atlamak kokuyu ikiye katlıyor.

Haftalık yıkama. Ohio State, kabın haftada bir kez yumuşak bulaşık deterjanıyla yıkanmasını söylüyor. Çamaşır suyu ve amonyaklı temizleyiciler kullanılmıyor, ikisi de kediyi kabı terk etmeye itiyor.

Kabın kendisinin yaşlanması. Plastik zamanla çiziliyor ve çizikler kokuyu tutuyor. Kap ne kadar temizlenirse temizlensin, bir iki yılda bir yenisiyle değiştirilmesi gerekiyor.

Değişim sıklığının ayrıntılı takvimini kedi kumu ne sıklıkta değiştirilmeli yazısında bulabilirsin. Kumun etrafa saçılması ayrı bir konu ve onu da kedi neden kumunu dışarı döküyor yazısında ele aldık. Kürek ve paspas gibi yardımcılar için tuvalet aksesuarları sayfasına göz atabilirsin.

Konum, kaptan daha çok hata veriyor

Doğru kap yanlış yerde durduğunda işe yaramıyor.

Ohio State'in kaçınılacaklar listesi şöyle: aniden çalışıp kediyi ürkütebilecek beyaz eşyaların ve hava kanallarının yanı, kedinin arkadan yaklaşılabileceği köşeler, lavabo altı gibi dar boşluklar ve kedinin mobilyaya tırmanarak ulaşmak zorunda kaldığı yerler.

Çamaşır makinesinin yanına konulan kap klasik bir hata. Makine sıkmaya geçtiğinde çıkan ses, kediyi o kaptan aylarca uzak tutabiliyor.

Mama kabıyla aynı odada olmaması da yaygın bir kural. Kedi beslendiği yerin yakınına tuvaletini yapmak istemiyor.

Bir de sessiz bir uyarı. Kedin saksıya tuvaletini yapmaya başladıysa bu bir kaprisden çok bir mesaj. Toprak, kedinin doğal zemin tercihine kumdan daha yakın ve kap ona uygun değilse saksı cazip hale geliyor. Saksıların kedi için taşıdığı diğer riskleri kedi ve köpek neden ot yer yazısında toparladık.

Beslenme tarzı kum tüketimini değiştiriyor

Çoğu kişi bunu hesaba katmıyor.

Yaş mama ağırlıklı beslenen bir kedi daha çok su alır, dolayısıyla daha çok idrar üretir. Bu, kumun daha hızlı doymasına ve kabın daha sık temizlenmesi gerektiğine yol açar. Kuru mamanın nem oranı yüzde altı ile on arasında, konserve mamanın ise en az yüzde yetmiş beş. Fark küçük değil.

Yani yaş mamaya geçtikten sonra kap daha hızlı kirlenmeye başladıysa bu bir sorun değil, beklenen sonuç. Kuru ve yaş mamanın diğer farklarını mamada tavuk, kuzu, somon ve ördek farkı yazısında karşılaştırdık.

İdrar miktarındaki ani artış ise başka bir konu. Cornell, alt idrar yolu hastalıklarının kedilerin veterinere gitme sebepleri arasında birinci sırada olduğunu belirtiyor. Tuvalet alışkanlığında ani değişiklik gördüysen konu kapla ilgili olmayabilir, kedilerde idrar yolu hastalıkları yazısına bakmanı öneririz.

Sık Sorulan Sorular

Kapaklı kap alıp hiç kullanmadım, ne yapabilirim? Kapağını çıkarıp alt haznesini normal kap olarak kullanabilirsin. Çoğu kapaklı ürünün alt kısmı tek başına yeterli genişlikte oluyor.

Kedi kabın içinde eşelenmiyor, sorun mu? Eşelememe alışkanlık olabilir ama kum derinliği yetersizse ya da kap darsa da görülür. Önce derinliği beş santime tamamla, sonra gözlemle.

Otomatik kum kapları işe yarıyor mu? Bazı kediler motor sesinden ürküyor ve kabı terk ediyor. Deneyecekseniz eski kabı bir süre daha ortada tutmak, kedinin geri dönebileceği bir seçenek bırakıyor.

Kapın içine poşet örtü sermek doğru mu? ASPCA örtülerin kaldırılmasını öneriyor. Kedi eşelenirken tırnakları örtüyü yırtıyor, idrar altına sızıyor ve koku orada birikiyor.

Tek kedim var, gerçekten iki kap gerekli mi? Gerekli. İkinci kap, birincisi kirlendiğinde ya da erişilemez olduğunda alternatif sağlıyor ve tuvalet dışına yapma sorunlarının en ucuz önlemi.

Kabı taşımam gerekiyor, kedi şaşırır mı? Şaşırabilir. Yeni kabı eskisinin yanına koyup bir hafta ikisini birden tutmak, sonra eskisini kaldırmak geçişi yumuşatıyor.

Yavru kedi için ayrı kap almalı mıyım? Yavrular yüksek kenarı aşamaz. Alçak kenarlı bir kapla başlayıp kedi büyüdükçe daha yüksek bir kaba geçmek doğru sıra.

Kum kabının yanına paspas koymak gerekli mi? Gerekli değil ama kum saçılmasını belirgin biçimde azaltıyor. Kedinin patisine batmayan, yumuşak dokulu bir paspas seçilmesi önemli.

Kaynaklar

• Cornell Feline Health Center, Feline Behavior Problems, House Soiling
• Cornell Feline Health Center, Feline Lower Urinary Tract Disease
• Ohio State University Indoor Pet Initiative, Litter Boxes
• ASPCA, Litter Box Problems
• Cornell Feline Health Center, The Special Needs of the Senior Cat
• Cornell Feline Health Center, Feeding Your Cat