Köpeğin tırnağı nasıl kesilir

Sert zeminde yürürken tık tık sesi duyuyorsan tırnaklar uzamış demektir. Bu basit test, çoğu sahibin fark etmeden aylarca geciktirdiği bir işi hatırlatıyor.

Uzun tırnak kozmetik bir sorun değil. Yere değen tırnak, parmakları geriye doğru iterek duruşu bozuyor, zamanla eklem ve bilek üzerinde baskı oluşturuyor. Bir de takılma riski var, kırılan tırnak ağrılı ve bazen veteriner müdahalesi gerektiriyor.

Kedi tarafında aynı işi kedilerde tırnak kesimi yazısında anlatmıştık. Kuzulu ödüllerle çalışacaksan kalori tarafını kuzulu köpek maması kime iyi gelir yazısında hesapladık. Köpekte iş biraz farklı, çünkü tırnaklar daha kalın, çoğu köpekte koyu renkli ve köpek elini vermeye kediden daha çok direniyor.

Ne sıklıkta kesilir

VCA Animal Hospitals çoğu köpek için ayda bir kez kesimi işaret ediyor.

Bu bir ortalama. Asfaltta düzenli yürüyen köpeklerde tırnak doğal olarak aşınıyor ve aralık uzayabiliyor. Az hareket eden ya da hep yumuşak zeminde duran köpeklerde ise üç haftada bir gerekebiliyor.

En güvenilir gösterge süre değil sesin kendisi. Köpek sert zeminde yürürken tırnak sesi duyuluyorsa ya da köpek ayakta dururken tırnak yere değiyorsa kesim zamanı gelmiştir.

Yürüyüş rutininin uzunluğu da bu takvimi belirliyor. Günlük yürüyüşleri uzun olan bir köpekte ön tırnaklar aşınırken arka tırnaklar daha az aşınıyor, o yüzden arka patileri ayrıca kontrol etmek gerekiyor.

Canlı doku nerede biter

Tırnağın içinde damar ve sinir içeren canlı bir doku var. Türkçede buna genellikle "et" deniyor.

Açık renkli tırnakta bu doku pembe bir çekirdek olarak görünüyor. VCA'nın verdiği ölçü net: canlı dokuya yaklaşık iki üç milimetre kala durulacak.

Koyu tırnakta o pembe çekirdek görünmüyor ve buradan yaygın bir hata doğuyor. Tahminle büyük bir parça kesmek. Doğru yöntem birer iki milimetrelik küçük kesimler yapmak ve her kesimden sonra kesit yüzeyine bakmak.

VCA'nın elle bakım yazısında pratik bir işaret veriliyor. Kesit yüzeyi hafifçe parlak görünmeye, jelibonun içi gibi bir doku almaya başladığında damara yaklaşılmıştır ve durulur.

Bir de çiy tırnağı var. Ön patilerin iç tarafında, yerden yüksekte duran o tırnak yürürken aşınmıyor. Unutulduğunda kıvrılıp deriye batabiliyor. Her kesimde ayrıca kontrol edilmesi gereken tek tırnak bu.

Hangi aleti seçmeli

VCA iki tip makas tarif ediyor. Giyotin tipi, tırnağın içinden geçtiği bir delik ve kollar sıkıldığında yükselen bir bıçaktan oluşuyor. Makas tipi ise iki hareketli ağızla çalışıyor.

İkisi de işe yarıyor, seçim alışkanlık meselesi. Kalın tırnaklı iri köpeklerde makas tipi genellikle daha kolay kullanılıyor.

Üçüncü seçenek törpü ya da döner başlıklı zımpara. Avantajı, kesitin pürüzsüz kalması ve canlı dokuya zarar verme riskinin düşük olması. Dezavantajı, uzun tüylerin başlığa dolanabilmesi ve cihaz kayarsa deride sürtünme yanığı oluşabilmesi.

Körelmiş alet kullanmak ayrı bir risk. VCA, kör makasların tırnağı ezerek hasar verdiğini ve kırılma riskini artırdığını belirtiyor. Köpeğe özel ve keskin bir alet kullanılması gerekiyor.

Katalogda Eastland Tırnak Makası 12,5 cm küçük ve orta bedenler için, Eastland Tırnak Makası 16 cm daha iri köpekler için uygun ölçüler.

Adım adım kesim

Sakin bir zaman seç. Yürüyüşten dönmüş, enerjisini boşaltmış bir köpekte iş kolaylaşıyor.

Işık önemli. Koyu tırnakta kesit yüzeyini görebilmen için iyi aydınlatılmış bir yer gerekiyor.

Patiyi avucunun içine al, parmağı hafifçe bastırarak tırnağı ortaya çıkar. VCA, ikinci bir kişinin köpeği tutmasının hareketi ve kaza riskini azalttığını belirtiyor.

Kesimi tırnağın alt yüzeyine paralel yap, dikey değil. Her tırnakta bir iki milimetre al, kesit yüzeyine bak, gerekiyorsa bir kez daha al.

Bir seansta bütün tırnakları bitirmek zorunda değilsin. Dört tırnak kesip bırakmak, direnen bir köpekte on altı tırnağı zorla bitirmekten çok daha iyi sonuç veriyor.

Diş fırçalama gibi diğer bakım işlerini aynı seansa yığmamak da işe yarıyor. Köpeğin ağzına dair rutini köpeğin dişleri nasıl fırçalanır yazısında ayrı ele aldık.

Kanama olursa

Olabilir ve panik gerektirmiyor.

VCA, kanamayı durdurmak için stiptik toz, gümüş nitrat çubuğu ya da koterize edici toz kullanılmasını öneriyor. Evde bunlar yoksa kabartma tozu, un ya da mısır nişastası acil durumda iş görüyor.

Uygulama şöyle. Tozu kesit yüzeyine bastır, birkaç saniye tut. Köpeği hemen yürütme, patinin yere basması pıhtıyı bozuyor.

Kanama beş ila on dakikadan uzun sürerse ya da tekrarlıyorsa veterinere gidilmesi gerekiyor. Canlı doku kemikle bağlantılı olduğu için buradaki enfeksiyonlar ciddiye alınıyor.

Tırnak kırıldıysa durum farklı. VCA, kırık tırnağın çıkarılmasının çoğu zaman veterinere bırakılması gereken bir iş olduğunu yazıyor. Ayrıca acı içindeki nazik bir köpeğin bile ısırabileceğini hatırlatıyor.

Korkmuş köpeği alıştırmak

Köpeğin direnmesinin sebebi genellikle geçmiş bir kötü deneyim. Bir kez canlı dokuya girilmişse köpek bunu unutmuyor.

VCA'nın önerdiği yöntem kademeli duyarsızlaştırma. Seanslar kısa, bir iki dakika, ve haftada birkaç kez tekrarlanıyor.

Sıra şöyle ilerliyor. Önce omuza dokunma, sonra bacak boyunca aşağı inme, sonra patiyi tutma, sonra makası eline alıp göstermek, sonra makasla tırnağa dokunmak, en son minik bir kesim. Her adım ödülle eşleştiriliyor.

VCA, köpeklerin ayak ve parmaklarında vücudun diğer bölgelerinden daha fazla sinir ucu bulunduğunu belirtiyor. Yani pati hassasiyeti bir kapris değil, anatomik bir gerçek.

Süre beklentisi de veriliyor. Korkusu olmayan bir köpekte bir iki seans yetiyor, korkmuş bir köpekte haftalar ya da aylar sürebiliyor.

İki şey özellikle yasak. Fıstık ezmesiyle oyalayıp hızlıca kesmek, çünkü bu güveni bozuyor. Ve zorla tutmak, çünkü korkuyu azaltmıyor artırıyor.

Stres işaretlerini izlemek gerekiyor. Yaklaşmakta isteksizlik, uzaklaşma, esneme, kuyruğun bacak arasına girmesi, kulakların yatması. Bunlardan biri görüldüğünde bir önceki kolay adıma dönülüyor.

Titreme, aşırı salya ve hırlama gibi şiddetli tepkilerde VCA, zorlamak yerine veterinerle konuşmayı ve gerekirse kaygı ilacı ya da hafif sedasyon seçeneğini değerlendirmeyi öneriyor.

Zorlamanın neden işe yaramadığı tek bir klinik gözlem değil, yerleşik bir kurum görüşü. Amerikan Veteriner Hayvan Davranışı Derneği, mevcut bilimsel kanıtlara dayanarak bütün köpek eğitiminde yalnızca ödül temelli yöntemlerin kullanılmasını öneriyor ve fiziksel ya da psikolojik cezayı hiçbir koşulda kullanılmaması gereken yöntemler arasında sayıyor. Gerekçe olarak sıraladığı riskler korku, kaygı, stres, saldırganlık ve sahiple ilişkinin bozulması. Tırnak kesiminde bunun karşılığı somut: bir kez zorla tutulan köpek bir sonraki seansa daha geriden başlıyor.

Pati bakımı tırnaktan ibaret değil

Tırnak keserken elin zaten patideyse, üç şeye daha bakmak otuz saniye alıyor.

Birincisi parmak araları. Buraya çamur, tuz, diken ve yapışkan tohumlar sıkışıyor. Uzun tüylü ırklarda parmak arasındaki tüy uzadıkça topak bağlıyor ve altında deri tahriş oluyor. Bu tüyü kısa tutmak, yürüyüş sonrası temizliği de kolaylaştırıyor.

İkincisi pati yastıkları. Çatlak, kesik ya da renk değişikliği varsa bu bir bakım meselesi olmaktan çıkıyor. VCA'nın beslenme ve deri yazısında çinko eksikliğinin pati yastıklarında kalınlaşma ve çatlama yaptığı belirtiliyor, yani kalıcı bir çatlak beslenme tarafına da işaret edebiliyor.

Üçüncüsü koku. Pati arasından gelen ekşi ya da küflü bir koku, mantar ya da bakteri üremesinin habercisi. Yalama davranışı eşlik ediyorsa veteriner kontrolü gerekiyor.

Mevsim de devreye giriyor. Yaz aylarında sıcak asfalt yastıkları yakabiliyor, o riski sıcak asfalt köpeğin patisini yakar mı yazısında ele almıştık. Sonbahar ve kışta ise mesele ıslaklık ve çamur.

Bir kap ılık su ve bir havlu, yürüyüş dönüşü kapı önünde beklediğinde bu işlerin hepsi bir dakikaya iniyor.

Yavru köpekte erken başlamak

En kolay yol, hiç korku oluşmadan alışkanlık kurmak.

Yavru eve geldiği ilk haftalardan itibaren patileri tutulup bırakılıyor, her dokunuş bir ödülle eşleştiriliyor. Bu aşamada kesim bile yapılmıyor, sadece dokunma normalleştiriliyor.

İlk kesimler çok küçük parçalarla yapılıyor. Amaç tırnağı kısaltmak değil, deneyimi olumlu hale getirmek.

Yavru köpeğin eve alışma sürecinin tamamını yavru köpek eve geldiği ilk gün yazısında anlattık. Küçük ırklarda bakım rutinini etkileyen beden farklarını ise küçük ırk köpekler neden ayrı mama ister yazısında ele aldık.

Ödül tarafında ölçü önemli. Alıştırma seanslarında bol ödül veriliyor ve bu kalori günlük hesaba giriyor. Küçük boy ürünler için köpek atıştırmalık ve ödülleri sayfasına bakabilirsin.

Sık Sorulan Sorular

Tırnak kesmezsem gerçekten ne olur? Yere değen tırnak parmakları geriye iterek duruşu bozuyor ve uzun vadede eklem üzerinde baskı yaratıyor. Ayrıca uzun tırnak halıya ya da kumaşa takılarak kırılabiliyor.

Köpeğim kesime izin vermiyor, veterinere mi götürmeliyim? Kısa vadede evet, böylece tırnaklar uzamıyor. Paralel olarak evde kademeli alıştırma çalışmasına başlamak uzun vadeli çözüm.

Zımpara makası kadar etkili mi? Etkili ve canlı dokuya zarar verme riski daha düşük. Sesi ve titreşimi bazı köpekleri rahatsız ediyor, o yüzden ona da kademeli alıştırma gerekiyor.

Kesimden sonra topallıyor, normal mi? Kısa süreli hassasiyet olabilir. Birkaç saatten uzun süren topallama, canlı dokuya girilmiş olabileceğini gösterir ve kontrol gerektirir.

Çiy tırnağı kesilmeli mi? Kesilmeli. Yere değmediği için aşınmıyor ve uzadığında kıvrılıp deriye batabiliyor. Her kesimde kontrol edilmesi gereken ilk tırnak bu.

Siyah tırnakta canlı dokuyu hiç göremiyorum, ne yapmalıyım? Küçük adımlarla ilerle ve her kesimden sonra kesit yüzeyine bak. Yüzey parlak ve nemli bir doku almaya başladığında dur.

Ne kadar sürede bir törpülemek yeterli mi? Sadece törpüleme, düzenli yapıldığında çoğu köpekte tırnağı kontrol altında tutuyor. Çok uzamış tırnaklarda önce kesim, sonra törpüyle düzeltme daha pratik.

Kesim sırasında ikinci kişi şart mı? Şart değil ama işi kolaylaştırıyor. Tek başına yapacaksan köpeği yan yatırmak yerine oturur pozisyonda ve kısa seanslarla çalışmak daha güvenli.

Kaynaklar

• VCA Animal Hospitals, How to Trim a Dog's Nails
• VCA Animal Hospitals, Taking the Stress out of Nail Trimming for Dogs
• VCA Animal Hospitals, Handling Exercises for Trimming Nails and Brushing Teeth
• VCA Animal Hospitals, First Aid for Broken Nails in Dogs
• VCA Animal Hospitals, Dental Disease in Dogs
• AVSAB, Position Statements and Handouts
• Cornell Feline Health Center, The Special Needs of the Senior Cat