Kedide mama alerjisi nasıl anlaşılır

Kedin boynunu kanatana kadar kaşıyor, kulak dibinde tüy açılmış, karnını sürekli yalıyor. İnternette ilk çıkan cevap besin alerjisi ve hemen tahılsız mamaya geçiliyor.

Çoğu zaman bu yanlış adres. Kaşıntının en sık sebebi pire ve çevresel alerjenler, besin alerjisi listenin çok daha aşağısında. Ama gerçekten besin alerjisi olan kediler de var ve onlarda mamayı rastgele değiştirmek hem zaman kaybettiriyor hem de asıl tanıyı imkansız hale getiriyor.

Bu yazı, hangi durumda besin alerjisinden şüphelenmen gerektiğini ve şüpheyi nasıl kanıta çevireceğini anlatıyor.

Kaşıntının yeri sana ne söylüyor

Besin alerjisinin klasik yerleşimi var. VCA Animal Hospitals, kedilerde kaşıntının yüz, kulaklar, karın, kasık ve koltuk altında yoğunlaştığını yazıyor. Bu bölgelerde kürk incelir, deri kızarır, bazı kedilerde kabuklu yaralar çıkar.

İkinci tipik bulgu aşırı yalama. Kedi kaşındığını belli etmez, yalar. Karnın ortasında simetrik bir tüy açıklığı gördüysen ve kedin sürekli o bölgeyi temizliyorsa, bu kaşıntının kedi versiyonudur.

Üçüncüsü tekrarlayan kulak enfeksiyonu. Aynı kulak üç ayda bir iltihaplanıyorsa, arkada bir alerji arayan veterinerler haklıdır.

Sindirim tarafı da olabilir. Aynı kaynak, bazı kedilerde kusma, ishal ya da tuvalette zorlanma görüldüğünü belirtiyor. Deri ve sindirim belirtileri birlikte varsa besin şüphesi güçlenir.

Alerji ile intolerans aynı şey değil

Karıştırılıyor ama mekanizmaları ayrı.

Besin alerjisinde bağışıklık sistemi devreye girer. Vücut, gıdadaki bir proteini tehdit sanır ve ona karşı antikor üretir. Tepki deriden çıkar, kaşıntıyla kendini gösterir ve maruziyetin miktarından bağımsızdır. Bir lokma yeter.

Besin intoleransında bağışıklık sistemi yoktur, sindirim sistemi vardır. Kedi laktozu ya da belli bir yağı hazmedemez, ishal olur. Miktara bağlıdır, az verirsen sorun çıkmayabilir.

Bu ayrım pratikte önemli, çünkü intoleransta mamayı biraz değiştirmek işe yarar, alerjide o proteini hayat boyu tamamen kesmek gerekir.

Hangi protein listenin başında

VCA'nın kedi listesi kısa ve şaşırtıcı: sığır eti, balık, tavuk ve süt ürünleri.

Bu dörtlünün ortak özelliği egzotik olmaları değil, tam tersi. Hepsi kediye en çok verilen gıdalar. Bir protein ne kadar çok tüketilirse bağışıklık sistemi onunla o kadar çok karşılaşır ve duyarlılık geliştirme ihtimali o kadar artar.

Yani "balık alerjen bir et" değil. Türkiye'de kedilere en çok balıklı mama verildiği için balık listede yukarıda.

Aynı mantık tahıl tartışmasını da açıklığa kavuşturuyor. Tahılsız mamaya geçmek besin alerjisi olan bir kedide çoğu zaman işe yaramaz, çünkü suçlu tahıl değil hayvansal protein. Bu konuyu tahılsız mama yazımızda ayrıntısıyla ele aldık. Protein kaynaklarının birbirinden nasıl ayrıldığını görmek istersen mamada tavuk, kuzu, somon ve ördek farkı yazısına bakabilirsin.

Eliminasyon denemesi nasıl kurulur

Tek geçerli tanı yolu bu. Kan testi yok, deri testi besin alerjisinde güvenilir değil.

Mantık basit. Kedinin daha önce hiç karşılaşmadığı bir protein kaynağı seçersin ya da proteini bağışıklık sisteminin tanıyamayacağı kadar küçük parçalara ayrılmış hidrolize bir veteriner diyeti kullanırsın. Sonra belirlenen süre boyunca başka hiçbir şey vermezsin.

VCA, kedilerde bu denemenin en az sekiz hafta sürmesi gerektiğini belirtiyor. Köpeklerde süre sekiz ila on iki hafta.

Sekiz haftanın altında bırakılan denemeler sonuç vermez. Derideki iltihabın sönmesi zaman alır ve dördüncü haftada "düzelmedi" deyip vazgeçen kişi, aslında düzelmekte olan bir kediyi eski mamasına döndürmüş olur.

Denemenin ikinci yarısı da önemli. Belirtiler geçtikten sonra eski mama tekrar verilir. Kaşıntı geri gelirse tanı kesinleşir. Bu adımı atlamak, düzelmenin mevsim değişiminden mi yoksa mamadan mı geldiğini belirsiz bırakır.

Denemeyi bozan altı şey

Eliminasyon denemelerinin çoğu mamadan değil, yan kaçaklardan başarısız oluyor.

• Ödül. Tek bir stick ödül bile denemeyi sıfırlar.
• Malt macunu ve vitamin macunları. Aromalıdır, protein içerir.
• İlaç tabletlerinin aromalı kaplaması.
• Komşunun ya da evdeki başka birinin gizlice verdiği artık.
• Evdeki diğer kedinin mama kabından atıştırmak.
• Dışarı çıkan kedide avlanma.

Çok kedili evde deneme yapmak gerçekten zor. Ayrı odada besleme ya da sıkı gözetim şart, yoksa sekiz hafta boşa gider.

Yeni protein seçerken yapılan hata

Sezgisel davranış şu: "kedim tavuk yiyordu, ördeğe geçeyim." Mantıklı görünüyor ama yanlış zamanda yapılırsa pahalıya mal olur.

Tufts Üniversitesi'nin klinik beslenme ekibi, alerji şüphesinde egzotik proteinleri kendi kafana göre denememeyi öneriyor. Gerekçe şu: elinde sınırlı sayıda kullanılmamış protein var. Bugün merak edip ördeği, tavşanı ve sülünü sırayla denersen, veterinerin gerçek bir deneme kurmak istediği gün denenmemiş kaynak kalmaz.

Doğru sıra önce veterinere gitmek, sonra denemeyi onun belirlediği ürünle kurmak.

Katalogda yeni protein arayanlar için Miamor Pastete Tavşanlı Yetişkin Kedi Konservesi ve Miamor Pastete Sülünlü Yetişkin Kedi Konservesi gibi tek kaynaklı ezmeler var. Hassas sindirim tarafında Advance Adult Sensitive Somonlu Yetişkin Kedi Maması ve Felicia Kolajenli Somonlu Az Tahıllı Yetişkin Kedi Maması sık tercih ediliyor. Tüm seçenekler için yaş mama tabak çeşitleri ve yetişkin kuru kedi mamaları sayfalarına bakabilirsin.

Veterinerin hangi üç ürün tipinden birini seçeceği

Eliminasyon denemesinde kullanılan ürünler üç gruba ayrılıyor ve seçim kedinin geçmişine göre yapılıyor.

Birincisi hidrolize protein diyetleri. Buradaki protein, bağışıklık sisteminin tanıyamayacağı kadar küçük parçalara ayrılmış oluyor. Avantajı, kedinin daha önce hangi etleri yediğini bilmene gerek kalmaması. Dezavantajı tadı, bazı kediler reddediyor.

İkincisi yeni protein diyetleri. Kedinin ömründe hiç karşılaşmadığı bir kaynak seçiliyor. Ucuz ve lezzetli oluyor ama geçmiş beslenme kaydı belirsizse riskli, çünkü "hiç yemedi" dediğin protein bir karışık konservede geçmiş olabilir.

Üçüncüsü veteriner beslenme uzmanının formüle ettiği ev yemeği. En kontrollü seçenek ama en zahmetlisi. Dengeyi tutturmak uzman işi, internetten bulunan tarifle yapılmıyor.

Bir de çapraz bulaşma meselesi var. Aynı tesiste birden çok formül üretiliyorsa üretim hattında kalıntı kalabiliyor. Veteriner diyetleri bu riski azaltmak için ayrı hatlarda üretiliyor, market rafındaki "tek proteinli" ürünler için aynı garanti verilmiyor. Deneme aşamasında bu fark önemli, deneme bittikten sonraki günlük beslenmede o kadar da değil.

Önce elenmesi gereken şey pire

Bu adım atlandığında aylar kaybediliyor.

Kedilerde kaşıntının en sık nedeni pire alerjisi dermatiti. Tek bir pire ısırığı duyarlı bir kedide haftalarca süren kaşıntı yaratır ve evde pire görmemiş olman bir şey kanıtlamaz. Kediler tarama sırasında pireleri yutar, sen göremezsin.

Bu yüzden veteriner, besin denemesine başlamadan önce düzenli bir dış parazit koruması ister. Pire tedavisiyle kaşıntı geçtiyse konu kapanır, geçmediyse sıra besine gelir. Kedide pire korumasının köpekten neden farklı yürütüldüğünü kedilerde pire ve kene koruması yazısında anlattık.

Üçüncü sırada çevresel alerjenler var. Polen, küf ve ev tozu akarı mevsimsel bir örüntü izler. Kaşıntı her sonbahar başlayıp kışın kesiliyorsa mama muhtemelen masum, konuyu sonbahar alerjisi yazımızda ele aldık.

Tanı kesinleştikten sonra hayat nasıl gidiyor

İyi gidiyor. VCA, besin alerjisi olan kedilerde genel gidişatın olumlu olduğunu belirtiyor. Tedavi yok ama kontrol var ve kontrol basit: o proteini bir daha vermemek.

Pratikte üç alışkanlık kurman gerekiyor. Her yeni ürünün içeriğini okumak, ödülleri tek kaynaklı seçmek ve eve gelen misafire "lütfen bir şey vermeyin" demeyi alışkanlık haline getirmek.

Bağırsak florasının desteklenmesi de gündeme gelebilir. Bu konudaki iddiaların ne kadarının kanıtlı olduğunu probiyotikli mama yazımızda tarttık.

Maliyet tarafında da bir gerçek var. Veteriner diyetleri market mamalarından pahalı ve alerjik kedide bu gider kalıcı hale geliyor. Bütçeyi rahatlatan tek yol, denemeden sonra kedinin gerçekten tolere ettiği daha uygun fiyatlı bir ürüne veterinerle birlikte geçmek. Bunu denemenin ortasında değil, belirtiler tamamen geçtikten ve tanı doğrulandıktan sonra yapmak gerekiyor.

Bir de kayıt tutma alışkanlığı işe yarıyor. Hangi üründen ne zaman verdiğini ve kaşıntının o hafta ne durumda olduğunu telefona iki satır yazmak, iki ay sonra veterinerin eline somut bir tablo koyuyor. Hafızaya güvenerek yürütülen denemelerde "galiba biraz düzelmişti" cümlesi hiçbir şey ifade etmiyor.

Son olarak bir sabır notu. Deri iyileşmesi yavaştır. Doğru mamaya geçtikten sonra tüyün tamamen kapanması iki ila üç ay alabilir. Bu sürede kaşıntının azalması yeterli bir ilerleme işaretidir, tüyün beklemen gerekir.

Sık Sorulan Sorular

Kedim yıllardır aynı mamayı yiyor, şimdi alerji olması mümkün mü? Evet ve bu yaygın bir durum. Duyarlılık maruziyetle gelişir, yani alerji genellikle yeni bir mamaya değil uzun süredir yenen bir mamaya karşı çıkar.

Yaş mama kuru mamadan daha mı az alerjen? Kıvamın alerji ile ilgisi yok. Belirleyici olan içindeki protein kaynağı. Tavuklu yaş mama ile tavuklu kuru mama aynı riski taşır.

"Hipoalerjenik" yazan market mamaları işe yarar mı? Bu ifade yasal olarak tanımlı değil ve etiketi taşıyan ürünlerin tümü hidrolize protein içermez. Gerçek bir eliminasyon denemesi için kullanılacak ürünü veteriner seçmeli.

Denemeyi altı haftada kesip sonuç çıkarabilir miyim? Çıkaramazsın. Altıncı haftada hâlâ düzelme görülmemesi alerji olmadığını göstermez, sadece sürenin dolmadığını gösterir.

Kedimin kaşıntısı stresten olabilir mi? Olabilir. Aşırı tımar, kedilerde stres tepkisi olarak da görülür ve deri muayenesi temiz çıktığında davranışsal neden araştırılır. Ayrım için önce tıbbi nedenlerin elenmesi gerekir.

Alerjisi olan kediye ödül verilebilir mi? Verilebilir ama içeriği denemedeki protein kaynağıyla birebir uyumlu olmalı. Tek kaynaklı, tek proteinli ödüller bu iş için uygundur.

Kan testiyle besin alerjisi çıkar mı? Besin alerjisi için ticari kan testlerinin güvenilirliği düşük bulunuyor. Klinik kararlar eliminasyon denemesine dayanır.

Kardeş kedilerden biri alerjikse diğeri de olur mu? Zorunlu değil. Yatkınlık genetik olabilir ama alerji bireyseldir, aynı evde aynı mamayı yiyen iki kediden yalnızca birinde çıkabilir.

Kaynaklar

• VCA Animal Hospitals, Food Allergies in Cats
• VCA Animal Hospitals, Food Allergies in Dogs
• VCA Animal Hospitals, Nutrition and Feeding Guidelines for Cats
• Cornell Feline Health Center, Feeding Your Cat
• Tufts Cummings School, Stop reading your pet food ingredient list
• WSAVA, Global Nutrition Guidelines
• FEDIAF, Nutritional Guidelines