Sonbahar alerjisi kedi ve köpekte nasıl belli olur

Hayvanlarda alerji neden hapşırıkla değil kaşıntıyla görünür

İnsanlarda mevsimsel alerji burun ve gözde ortaya çıkar. Kedi ve köpeklerde ise aynı alerjenlere verilen tepkinin ana hedefi deridir.

VCA'nın köpeklerde atopi rehberi bunu doğrudan söylüyor: insanlar hapşırırken hayvanlar kaşınır. Aynı rehber köpekleri en çok etkileyen alerjenleri ağaç poleni, çim poleni, yabani otlar, küf ve toz akarı olarak sıralıyor.

Bu yüzden eylülde başlayan sürekli bir kaşıntıyı "kuru deri" ya da "kirlenmiş" diye geçiştirmek yaygın bir hatadır. Deri, hayvanın alerji organıdır.

Neden özellikle eylül

Çünkü eylül iki alerjen grubunun üst üste bindiği aydır.

Yaz sonunda çiçeklenen yabani otların poleni havadadır. Aynı dönemde nem ve sıcaklığın birlikte düşmesi, dökülen yapraklarda ve toprakta küf sporlarının artmasına yol açar. Balkonda kuruyan saksılar, bahçedeki yaprak yığını, nemli bodrum girişleri hepsi bu kaynağı besler.

Bir de eve dönüş faktörü var. Yaz boyunca açık tutulan pencereler kapanır, klima ya da kalorifer devreye girer ve toz akarına maruziyet artar. Yani mevsimsel alerjenle iç ortam alerjeni aynı haftada devreye girer.

Kaloriferin ilk yakıldığı hafta ayrı bir eşiktir. Yaz boyunca peteklerde ve kanallarda biriken toz ilk ısınmayla havaya kalkar ve birkaç gün süren keskin bir maruziyet dalgası yaratır. Sezon başlamadan petek üstlerini ve klima filtresini temizlemek, bu dalgayı büyük ölçüde önler.

Yaz sonu tüy dökümü de tabloya karışır. Ortamdaki tüy ve deri döküntüsü artınca hem ev tozu yoğunlaşır hem de sahibi kaşıntıyı dökümle karıştırır.

Köpekte belirtiler nerede çıkar

Yerleşim tanı koydurmaz ama yönlendirir. Atopik köpekte kaşıntı tipik olarak şu bölgelerde toplanır:

• Ayaklar, özellikle parmak araları; sürekli yalamadan tüy koyulaşır
• Yüz ve göz çevresi; köpek yüzünü halıya ya da mobilyaya sürter
• Koltuk altları ve kasık
• Kulak kanalları; tekrarlayan kulak enfeksiyonu şeklinde görünür
• Kuyruk dibi

VCA rehberi köpeklerde atopi belirtilerinin tipik olarak 2 ile 6 yaş arasında başladığını belirtiyor. Yani beş yaşındaki köpeğinizde ilk kez ortaya çıkan mevsimsel bir kaşıntı hiç de geç sayılmaz.

Kedide belirtiler nerede çıkar

Kedide tablo daha sinsidir çünkü kedi kaşınmayı yalayarak yapar ve bunu genellikle sizin görmediğiniz saatlerde yapar.

Bakılacak yer, kaşıntının kendisi değil sonucudur: karın ve iç bacaklarda simetrik tüy seyrelmesi, boyun ve baş çevresinde tırnak izleri, deride küçük kabuklu kabartılar.

VCA'nın kedilerde atopi rehberi iki noktayı öne çıkarıyor. Birincisi, etkilenen kedilerde tekrarlayan deri ve kulak enfeksiyonu geçmişi tipiktir. İkincisi, kedide atopi altı aylıktan on dört yaşına kadar herhangi bir yaşta başlayabilir; köpekteki gibi dar bir yaş penceresi yoktur.

Kedide tekrarlayan kulak sorunları bu tablonun ilk göstergesi olabilir; kedi kulağı yazımızda normal kiri anormalden ayırmayı anlattık.

Alerji mi pire mi, nasıl ayrılır

Bu ayrım yapılmadan hiçbir alerji tanısı konmaz.

Pire alerjisinde kaşıntı sırtın arka yarısında ve kuyruk dibinde yoğunlaşır. Atopide ise ayak, yüz ve karın öne çıkar. Bu ayrım yol gösterir ama kesin değildir, çünkü iki durum aynı hayvanda birlikte bulunabilir.

Kesin olan şey şudur: tek bir pire ısırığı, duyarlı bir hayvanda haftalarca süren kaşıntı yaratabilir. Yani "hiç pire görmedim" cümlesi pireyi elemez.

Pirenin görünmemesinin bir sebebi de yaşam döngüsüdür. Hayvanın üzerinde bulunan erişkin pireler, ortamdaki toplam pire nüfusunun küçük bir kısmıdır; yumurta, larva ve pupa evreleri halının dokusunda, parkenin aralarında ve yatak kumaşında bekler. Yani hayvanı tedavi etmek tek başına yetmez, ortam da ele alınmalıdır.

Pratik test, tarakla toplanan siyah tanecikleri ıslak beyaz bir kâğıda koymaktır. Kırmızı kahverengi bir hale yayılıyorsa bu sindirilmiş kandır, yani pire dışkısıdır.

Korunmanın bütün yıl sürdürülmesi gerektiğini köpeklerde parazit korunması yazımızda anlattık. Kedilerde ürün seçiminin neden hayati olduğu ise kedilerde pire ve kene koruması yazımızın konusu.

Besin alerjisiyle karıştırılır mı

Sık karıştırılır ve ayıran şey takvimdir.

Mevsimsel çevresel alerji her yıl aynı dönemde başlar, mevsim geçince azalır. Besin alerjisi ise mevsimden bağımsızdır ve yıl boyu aynı şiddette sürer. Ayrıca besin alerjisinde deri belirtilerine sindirim şikâyetleri eşlik edebilir.

VCA rehberi atopinin bir dışlama tanısı olduğunu vurguluyor: parazitler, bakteriyel ve mantar enfeksiyonları, mantar hastalığı ve besin alerjisi elenmeden atopi denmiyor. Kedilerde ayrıca kesin bir atopi testi bulunmadığını da ekliyor.

Bu yüzden veterinerin sizden sekiz haftalık bir eleme diyeti istemesi zaman kaybı değil, sıradaki adımdır. Paketin üstündeki iddiaların hangisinin ne anlama geldiğini fonksiyonel mama yazımızda ele aldık.

Kaşıntıyı ölçmenin pratik bir yolu

Veterinere "çok kaşınıyor" demek işe yaramaz, çünkü ölçü herkeste farklıdır. İki hafta boyunca basit bir not tutun.

Her akşam sıfırdan ona bir puan verin: sıfır hiç kaşınmadı, on gün boyunca durmadan kaşındı. Yanına da o günün havasını ve hayvanın nerede vakit geçirdiğini yazın. İki hafta sonunda elinizde bir eğri olur.

Bu eğri iki soruyu birden cevaplar. Birincisi, kaşıntı gerçekten artıyor mu yoksa siz mi daha çok fark ediyorsunuz. İkincisi, kötü günlerin ortak noktası ne: bahçeye çıkılan günler mi, rüzgârlı günler mi, süpürme yapılan günler mi.

Tedavi başladıktan sonra aynı not tutmaya devam edin. İlacın işe yarayıp yaramadığını hafızayla değil sayıyla değerlendirmiş olursunuz.

Evde maruziyeti azaltmanın yolları

Alerjeni sıfırlayamazsınız ama yükü düşürebilirsiniz.

• Bahçeden ya da yürüyüşten dönüşte pati ve karnı nemli bezle silin; polenin büyük kısmı eve böyle girer
• Yürüyüşü sabahın erken saatinden öğleden sonraya kaydırın, polen yoğunluğu gün içinde değişir
• Yatak örtülerini haftada bir sıcak suda yıkayın
• Yaprak yığınlarını bahçede biriktirmeyin
• Süpürmeyi hayvan başka odadayken yapın, süpürge tozu havaya kaldırır

Bunlar tek başına şiddetli bir atopiyi çözmez. Hafif ve orta vakalarda ise ilaç ihtiyacını gözle görülür şekilde azaltır.

Yıkamak işe yarar mı

Yarar, hem de düşünülenden fazla. Yıkamak deriye yapışmış polen ve küf sporunu fiziksel olarak uzaklaştırır ve tahriş olmuş deriyi geçici olarak yatıştırır.

VCA rehberi atopi yönetiminde sık banyoyu ve özel ürünlerle yıkamayı sayılan seçenekler arasında listeliyor.

Ancak sıklık ve ürün seçimi belirleyici. Yanlış ürünle sık yıkamak deri bariyerini zayıflatır ve kaşıntıyı artırır; köpek ne sıklıkta yıkanmalı yazımız bariyerin toparlanma süresini anlatıyor. Kedilerde tam banyo çoğu zaman gerekmez ve nemli bez yeterlidir.

Omega yağ asitleri ve takviyeler nerede duruyor

Destek konumundadır, tedavi değil.

Omega 3 yağ asitleri deri bariyerini güçlendirir ve iltihabi yanıtı bir miktar yumuşatır. VCA rehberi omega yağ asitlerini atopi yönetiminde kullanılan yaklaşımlar arasında sayıyor.

Beklentiyi doğru kurmak gerekir: etki yavaştır ve altı sekiz haftadan önce değerlendirilmez, ayrıca tek başına şiddetli kaşıntıyı durdurmaz. Antihistaminiklerin hayvanlardaki etkisi de insanlardaki kadar güçlü değildir; bazı bireylerde işe yarar, çoğunda yaramaz.

Kedi vitamin ve takviyeleri arasında deri ve bağışıklık desteği için üretilmiş seçenekler var; somon yağı hem kedide hem köpekte kullanılabilen bir omega kaynağıdır. Deri odaklı çiğnenebilir derma tableti ve bağışıklık desteği için aller-immun tableti de bu grupta yer alıyor.

Mevsimsel tüy dökümü ile alerjik dökülmenin ayrımı için köpeklerde yaz sonu tüy dökümü yazımıza bakın.

Ne zaman veterinere gidilmeli

Şu durumlarda beklenmez:

• Deriyi kanatacak kadar kaşınma ya da yalama
• Açık yara, kabuk, kötü koku, sarı akıntı
• Kulakta akıntı, baş eğikliği, denge kaybı
• Uyku bölünecek kadar süren gece kaşıntısı
• Ani ve yaygın kızarıklık, yüzde şişlik

Son madde alerjik reaksiyonun akut biçimi olabilir ve saatler içinde ilerleyebilir.

Kaşıntının kendisi ayrıca ikinci bir sorun üretir: kaşınan deri bariyerini kaybeder, bakteri ve maya yerleşir, enfeksiyon kaşıntıyı daha da artırır. Bu döngü kırılmadan hiçbir çevresel önlem işe yaramaz.

Sık Sorulan Sorular

Alerji her yıl tekrarlar mı? Genellikle tekrarlar ve yıllar içinde süresi uzayabilir. İlk yıl üç hafta süren tablo, birkaç yıl sonra iki aya yayılabilir.

Kapalı yaşayan kedimde de olur mu? Olur. Polen pencereden, kıyafetlerinizden ve ayakkabınızdan eve girer. Toz akarı ve küf zaten iç ortam alerjenidir.

Alerji testi yaptırmalı mıyım? Test, atopinin varlığını kanıtlamak için değil, aşı tedavisinde hangi alerjenlerin kullanılacağını belirlemek için yapılır. Kararı veteriner verir.

Kortizon zararlı mı? Kısa süreli kullanımda döngüyü kırmakta çok etkilidir. Uzun süreli ve kontrolsüz kullanımı yan etki yapar. Bu dengeyi hekim kurar.

İnsan alerji ilacı verebilir miyim? Vermeyin. Bazı insan preparatları hayvanlar için zehirli yardımcı maddeler içerir ve dozları farklıdır.

Alerjisi olan bir hayvanı kısırlaştırmak durumu değiştirir mi? Doğrudan bir etkisi gösterilmemiştir. Kilo artışı ise deri sağlığını dolaylı etkiler.

Halıyı kaldırsam fayda eder mi? Toz akarı yükünü azaltır ve toz akarına duyarlı hayvanlarda fark yaratabilir. Polene duyarlı bir hayvanda etkisi sınırlıdır.

Kaşıntı geceleri neden artıyor? Gündüz uyaranları azaldığında kaşıntı algısı öne çıkar. Ayrıca kapalı ortamda ısınan deri kaşıntıyı şiddetlendirir.

Hangi ay bitince rahatlarız? Türkiye'nin çoğu bölgesinde ilk gerçek soğuklarla, kasım ortasına doğru. Küf ve toz akarına duyarlı hayvanlarda ise kışın da sürebilir.

Yavru köpeğimde de olur mu? Olabilir ama seyrek. Bir yaşından küçük bir hayvanda yoğun kaşıntı varsa öncelikle parazit, uyuz ve mantar hastalığı düşünülür.

Alerji kalıtsal mı? Yatkınlık kalıtsaldır. Bazı ırklarda atopi belirgin şekilde daha sık görülür, bu yüzden ebeveynlerinde deri sorunu olan bir yavruda erken dikkat gerekir.

İki hayvanımdan sadece biri kaşınıyor, aynı evdeler. Nasıl olur? Alerji bireysel bir duyarlılıktır, bulaşıcı değildir. Aynı polene maruz kalan iki hayvandan yalnız birinin tepki vermesi beklenen bir durumdur ve zaten bulaşıcı bir sebepten ayıran ipuçlarından biridir.

Kaynaklar

• VCA Animal Hospitals: Inhalant Allergies (Atopy) in Dogs
• VCA Animal Hospitals: Inhalant Allergies (Atopy) in Cats
• Cornell Feline Health Center: Ear Mites
• VCA Animal Hospitals: Grooming and Coat Care for Your Dog
• Cummings School of Veterinary Medicine at Tufts University: Clinical Nutrition Service
• Ohio State University Indoor Pet Initiative: For Dog Owners
• Cornell Feline Health Center: Choosing and Caring for Your New Cat