Davranış · 4 dakika okuma
Kediler neden tırmalar ve doğru yere nasıl yönlendirilir
Tırmalama bir yaramazlık değil, kedinin doğasının parçası. İşi engellemeye çalışmak değil, o enerjiyi doğru yüzeye yönlendirmektir.
Tırmalama bir sorun değil, bir ihtiyaç
Koltuğun kolu lime lime olmuş, halının kenarı çekilmişse ilk tepki genelde kızmak olur. Ama tırmalama, düzeltilmesi gereken bir kusur değil; kedinin genetiğine işlenmiş bir davranıştır ve sekiz haftalıkken başlar. Yani kediniz size inat etmiyor, doğasının gereğini yapıyor.
Bu davranışın birden çok sebebi var ve hepsi gerçek bir ihtiyaca dayanıyor. Tırmalama, tırnağın dış ölü tabakasını atıp altındaki keskin kısmı açığa çıkarır; bir tür tırnak bakımıdır. Patilerdeki koku bezleri sayesinde kedi tırmaladığı yeri işaretler, "burası benim" mesajını hem görsel hem kimyasal olarak bırakır. Üstüne, tırmalama hareketi omurga ve bacak kaslarını esnetir, geriliyi atar; kediler özellikle uykudan kalkınca gerinirken tırmalar. Hatta bu eylem, kaygıyı yatıştıran kimyasalların salınmasına yardımcı olur.
Dolayısıyla tırmalamayı tamamen engellemek ne mümkün ne de doğrudur. Yapılması gereken, bu enerjiyi sizin istemediğiniz yüzeyden istediğiniz yüzeye taşımaktır.
Amaç tırmalamayı durdurmak değil; kediye, mobilyadan çok daha cazip gelen bir alternatif sunmaktır.
Ceza neden işe yaramaz
En sık yapılan hata, kedi mobilyayı tırmalarken bağırmak, su sıkmak ya da cezalandırmaktır. Bu yöntemler işe yaramadığı gibi geri teper. Kedi, cezayı tırmalama eylemiyle değil sizinle ilişkilendirir; sonuç olarak siz odadayken tırmalamamayı, siz yokken aynen devam etmeyi öğrenir. Yani davranışı değiştirmek yerine sadece saklamayı öğretmiş olursunuz.
Daha kötüsü, ceza kediyle aranızdaki güveni zedeler. Tırmalama bir stres atma yöntemi olduğundan, ceza kaynaklı stres bazen tırmalamayı daha da artırır. İşe yarayan tek yaklaşım pozitif yönlendirmedir: doğru yüzeyi cazip kılmak ve kedi orayı kullandığında ödüllendirmek.
Tırmalama tahtası: seçim ve yerleşim
Doğru tahtayı seçmek meselenin yarısıdır. Her kedinin tercihi farklıdır; kimi dikey yüzeyleri, kimi yatay yüzeyleri sever, kimi ikisini birden. Dikey tırmalama için sağlam, sallanmayan ve kedinin tam boy uzanabileceği kadar uzun bir direk (genellikle seksen santimden uzun) idealdir. Sallanan bir tahtayı kedi bir kez denedikten sonra bir daha güvenmez. Yatay tercih edenler için kalın karton pedler ya da geniş sisal paneller iş görür.
Malzemede sisal halat ya da sisal kumaş hem dayanıklılık hem de tırnağa verdiği tatmin açısından öne çıkar. Halı kaplı tahtalar bazı kedilerce sevilse de ev halısıyla karışıklık yaratabilir, dikkatli olun.
Yerleşim en az malzeme kadar önemlidir. Tahtayı kedinin zaten tırmaladığı mobilyanın hemen yanına koyun; köşeye, kullanılmayan bir odaya saklamak işe yaramaz. Uyku alanlarının yakını da iyi bir noktadır, çünkü kediler uyandıktan sonra tırmalamaya yatkındır. Evde hem dikey hem yatay seçenek sunup kedinin hangisine yöneldiğini gözlemlemek en sağlıklı yöntemdir. Uygun tahta ve tırmalama ürünlerine bakabilirsiniz.
Yönlendirmeyi nasıl pekiştirirsiniz
Tahtayı koyduktan sonra kedinin kendiliğinden kullanmasını beklemek yerine onu teşvik edin. Yüzeye kediotu (catnip) ya da gümüş asma serpmek ilgiyi artırır. Kamışlı bir oyuncağı tahtanın üzerinde gezdirerek patilerini oraya değdirmesini sağlayabilirsiniz. Patileriyle yüzeye uzandığı an küçük bir ödül maması verin; doğru davranışı anında ödüllendirmek pekiştirmenin anahtarıdır.
Buna paralel olarak, korumak istediğiniz mobilyaları geçici olarak örtmek ya da kedinin sevmediği yüzeylerle kaplamak da geçiş döneminde yardımcı olur. Düzenli tırnak kesimi de mobilya hasarını azaltır: iki-dört haftada bir, yalnızca tırnağın şeffaf ucunu kısaltın, pembe dokuya (kan damarının olduğu bölge) yaklaşmayın. Sabırla ve tutarlı yönlendirmeyle çoğu kedi birkaç hafta içinde tercihini yeni yüzeye kaydırır.
Sık sorulan sorular
Kedimin tırmalamasını tamamen durdurabilir miyim?
Hayır, çünkü tırmalama içgüdüsel bir ihtiyaçtır; tırnak bakımı, işaretleme ve gerinme işlevi görür. Yapabileceğiniz şey, bu enerjiyi mobilyadan tırmalama tahtasına yönlendirmektir. Tamamen engellemeye çalışmak hem imkânsız hem de kediye zararlıdır.
Kedim tırmalama tahtasını kullanmıyor, ne yapmalıyım?
Büyük ihtimalle tahtanın yeri ya da türü yanlış. Tahtayı kedinin tırmaladığı mobilyanın yanına taşıyın, sağlam ve yeterince uzun olduğundan emin olun, üzerine kediotu serpip oyuncakla teşvik edin. Doğru kullandığında ödül vermek alışkanlığı pekiştirir.
Tırmalama aniden arttıysa sebebi ne olabilir?
Tırmalama bir stres atma yöntemidir, bu yüzden değişim dönemlerinde (taşınma, yeni eşya, eve yeni biri) artabilir. Can sıkıntısı ve yetersiz oyun da tetikler. Yeterli oyun, uygun yüzey ve sakin bir ortam çoğu zaman dengeyi geri getirir.
Kaynaklar
Yazar
Petmona Günlük
Editör
Bu konuyu okuduysan
