Kedi tuvaletinin dışına yapıyorsa ne yapılır

Halının ortasında bir leke. Ya da yatağın üstünde. İlk tepki hep aynı: kedi bana kızdı, inat ediyor.

Kediler inat etmez. Bu cümle basit görünüyor ama meselenin tamamını değiştiriyor, çünkü inat varsayımı seni cezaya, gerçek sebep ise çözüme götürüyor.

ASPCA, kedilerin en az yüzde onunun hayatının bir döneminde eliminasyon sorunu geliştirdiğini belirtiyor. Yani bu nadir bir durum değil ve çözülebilir bir durum.

Çözümün tek şartı doğru sırayla ilerlemek.

Birinci adım veteriner, istisnasız

Bu adım atlandığında aylar kaybediliyor ve bazen kedi kaybediliyor.

Cornell Feline Health Center, alt idrar yolu hastalıklarının kedilerin veteriner kliniğine gitme sebepleri arasında birinci sırada olduğunu yazıyor. Tuvalet dışına idrar yapma, bu hastalıkların klasik belirtilerinden biri.

Sebep şu: idrar yaparken acı çeken kedi, acıyı kabıyla ilişkilendiriyor. Kap ona acı veriyor gibi geliyor ve başka bir yere gidiyor. Kap masum, kedi haklı.

Listede sadece idrar yolu yok. Cornell böbrek hastalığı, tiroid sorunları, diyabet, sindirim sistemi rahatsızlıkları ve yaşa bağlı bilişsel bozuklukları da sayıyor. Böbrek yetmezliğinde idrar miktarı artıyor ve titiz bir kedi, hızla dolan kabını terk edebiliyor.

Bir de acil durum var. Erkek kedide idrar yolu tıkanması hayati tehlike taşıyor. Kedin kaba girip çıkıyor, zorlanıyor, miyavlıyor ve idrar gelmiyorsa bu bir davranış sorunu değil, aynı gün veterinere gitmeyi gerektiren bir tablo. Belirtileri kedilerde idrar yolu hastalıkları ve kedi idrarında kan yazılarında ayrıntılandırdık.

İşaretleme mi, uygunsuz eliminasyon mu

İki farklı davranış ve çözümleri de farklı.

ASPCA'ya göre idrar işaretlemesi bir iletişim davranışı. Kedi dikey bir yüzeye yaslanıyor, kuyruğunu titretiyor ve normal idrardan çok daha az miktar bırakıyor. İşaretlenen idrar, ek kimyasal iletişim maddeleri taşıyor ve kokusu daha keskin.

Uygunsuz eliminasyonda ise kedi çömeliyor ve normal miktarda idrar yapıyor, ama yeri yanlış. Genellikle yatay yüzeyler seçiliyor. Halı, yatak, banyo paspası.

Ayrımı yapmanın pratik yolu lekenin yüksekliğine bakmak. Duvarda ya da mobilya kenarında yukarıdan aşağı akmış bir iz işaretlemedir. Zeminde yayılmış bir gölet ise eliminasyondur.

ASPCA, işaretlemeyi tetikleyen şeyler olarak taşınmayı, eve yeni biri ya da yeni bir kedi girmesini, evdeki düzen değişikliklerini, kedi-kedi çatışmasını ve pencereden görülen sokak kedilerini sayıyor. Ev içi çatışma konusunu iki kedi birbirini kabul etmiyorsa yazısında ele aldık.

Kap denetimi

Tıbbi neden elendiyse sıra kaba geliyor ve burada beş değişken var.

Sayı. Kedi sayısı artı bir. Cornell, Ohio State ve ASPCA aynı kuralı veriyor. Tek kedili evde iki kap.

Kapak. ASPCA kapakların ve iç örtülerin kaldırılmasını öneriyor, Cornell kapalı kapların önerilmediğini yazıyor. Kapağı çıkarmak bedava bir deneme.

Boyut. Kap, kedinin ayakta durup içinde dönebileceği genişlikte olmalı. Hazır kapların çoğu iri kediler için dar.

Derinlik. Cornell iki buçuk ila beş santim, ASPCA da benzer bir aralık veriyor. Çok kalın serilen kum, eşelenmeyi zorlaştırıyor.

Kum tipi. Üç kaynak da topaklanan, ince dokulu ve kokusuz kumu işaret ediyor. Kokulu kum kullanıyorsan ilk değiştireceğin şey bu. Katalogda Sanicat Clumping White Kokusuz Topaklaşan Bentonit Kedi Kumu ve on litrelik Sanicat Active White Kokusuz Topaklaşan Bentonit Kedi Kumu bu tarifin karşılığı.

Dağılım. Bu madde sayı maddesinin devamı ve çok kedili evlerde tek başına sonucu değiştiriyor. İki kabı yan yana koymak iki kap etmiyor. ASPCA, mama, su, tırmalama tahtası ve tuvalet kaplarının eve dağıtılmasını, her kedinin bir diğeriyle karşılaşmadan ve çatışmaya girmeden bunlara ulaşabilmesini öneriyor. Üç kabın üçü de aynı banyodaysa kedi sayısı değil kap sayısı artmış oluyor.

Kapak ve boyut tartışmasının tamamını kapalı mı açık mı kedi tuvaleti yazısında karşılaştırdık.

Kediye seçim hakkı vermek

ASPCA'nın önerdiği yöntem basit ve kimse denemiyor.

İki kabı yan yana koy, birine mevcut kumu, diğerine yeni denemek istediğin kumu ser. Bir hafta gözle. Kedi hangisini daha çok kullanıyorsa cevabı vermiş demektir.

Aynı testi kap tipi, kap yeri ve kum derinliği için de kurabilirsin. Üç ayrı değişkeni aynı anda değiştirmemek önemli, yoksa hangisinin işe yaradığını anlayamazsın.

Katalogda geniş ve kapaksız kullanım için Petmona Açık Kedi Tuvaleti bulunuyor. Kürek ve yardımcılar için tuvalet aksesuarları, tüm kum seçenekleri için topaklanan kedi kumları sayfalarına bakabilirsin.

Konum sandığından daha önemli

Doğru kap yanlış yerde işe yaramıyor.

Ohio State'in kaçınılacak yerler listesi şöyle: aniden çalışan beyaz eşyaların ve hava kanallarının yanı, kedinin arkadan yaklaşılabileceği köşeler, lavabo altı gibi dar boşluklar, mobilyaya tırmanarak ulaşılan noktalar.

Çok katlı evde her katta kap olması gerekiyor. Yaşlı bir kedinin merdiven inip çıkması, Cornell'in belirttiği gibi eklem ağrısı varsa acı verici olabiliyor ve kedi daha yakın bir yer seçiyor.

Bir de yön meselesi var. Kabın birden fazla kaçış yolu olmalı. Köşeye sıkıştırılmış bir kap, evde ikinci bir kedi varsa pusuya uygun bir yer haline geliyor.

Kedin saksıya yapıyorsa mesaj net. Toprak, kum zeminine yakın bir doku ve kap ona uygun değilse saksı yedek tuvalet oluyor. Saksıların kedi için taşıdığı diğer riskleri kedi ve köpek neden ot yer yazısında topladık.

Stresin sessiz payı

Tıbbi tarama temiz çıkıp kap da düzeltildiği halde sorun sürüyorsa, gözden kaçan şey genellikle ev düzeni oluyor.

Kedinin stres kaynakları bizimkilerle aynı değil. Cornell'in idiyopatik sistit tanımında öne çıkan tetikleyiciler rutin bozulması, çok kedili evdeki gerginlik ve çevresel değişiklikler. Bunların hiçbiri insan gözüne dramatik görünmüyor. Mobilya yeri değişmiş, komşuya yeni bir kedi gelmiş, evde misafir kalmış.

Pencereden görünen sokak kedisi özellikle sinsi bir tetikleyici. Kedin camın ardındaki rakibe ulaşamıyor ve gerilimi ev içine yansıtıyor. Perdeyi bir süre kapalı tutmak ya da camın alt kısmına buzlu film çekmek, bu kaynağı kesiyor.

Üçüncü bir kaynak da kaynak rekabeti. Mama kabı, su kabı, yatak ve yüksek nokta sayısı kedi sayısına yetmiyorsa gerilim sürekli hale geliyor. Kum kabında uygulanan kedi sayısı artı bir kuralı, aslında bütün kaynaklar için geçerli.

Stresi azaltmanın ölçülebilir bir yolu var. Değişiklikten sonraki iki hafta boyunca lekelerin sayısını takvime yaz. Azalıyorsa doğru yoldasın, sabitse başka bir değişkene geç.

Temizlik ürünü seçimi sonucu belirliyor

Bu madde tek başına pek çok vakayı çözüyor.

Kedi, kendi idrarının kokusunu aldığı yere tekrar yapıyor. Yani lekeyi temizlemek yetmiyor, kokuyu tamamen yok etmek gerekiyor.

ASPCA enzimatik temizleyici kullanılmasını, amonyak içeren ürünlerden kaçınılmasını söylüyor. Sebep şu: amonyak idrarın kendi bileşenlerinden biri ve amonyaklı temizleyici, kedinin burnuna "burası tuvalet" diye bağırıyor.

Çamaşır suyu da uygun değil. Hem kediyi rahatsız ediyor hem de bazı yüzeylerde idrar bileşenleriyle istenmeyen tepkimeler veriyor.

Pratik sıra şöyle. Sıvıyı kağıt havluyla emdir, bastırma. Enzimatik ürünü bolca uygula, yüzeye işlemesi için bekle, kurumaya bırak. Kurutma makinesi ya da ütü kullanma, ısı kokuyu kumaşa sabitliyor.

Ceza neden ters tepiyor

ASPCA bu konuda net. Kediyi cezalandırma, burnunu sürtme, azarlama, sebebi çözmeden bir odaya kapatma.

Mekanizma şöyle işliyor. Ceza kediye nerede tuvaletini yapması gerektiğini öğretmiyor, yalnızca senden korkmasını öğretiyor. Korkan kedi seni görmediği yerlere yapıyor, yani sorun gözden kayboluyor ama büyüyor.

İkinci sorun stres. Uygunsuz eliminasyonun sık sebeplerinden biri zaten stres ve ceza stresi artırıyor. Döngü kapanıyor.

Ödül tarafı ise işe yarıyor. Kedi kabı kullandığında sessizce bir ödül vermek, bağlantıyı doğru yönde kuruyor. Ödülü kabın yanına koyma, kedi ödül almak için kaba gidip gelmesin.

Ne zaman uzmana gidilir

İki durumda.

Birincisi tıbbi tarafın kapanmaması. Test sonuçları normal ama davranış sürüyorsa, ikinci bir muayene ve daha geniş bir tarama gerekebiliyor.

İkincisi yukarıdaki maddelerin hepsi uygulanmasına rağmen dört ila altı hafta içinde ilerleme olmaması. ASPCA bu noktada sertifikalı bir davranış uzmanına ya da davranış üzerine uzmanlaşmış bir veterinere başvurmayı öneriyor.

Bu arada bir not. Kum saçma ile tuvalet dışına yapma karıştırılıyor. Kedi kaba yapıp kumu etrafa döküyorsa bu ayrı bir konu ve çözümü de ayrı, onu kedi neden kumunu dışarı döküyor yazısında ele aldık. Kabın ne sıklıkla boşaltılacağı sorusunun cevabı ise kedi kumu ne sıklıkta değiştirilmeli yazısında.

Sık Sorulan Sorular

Kedim sadece yatağıma yapıyor, bunun özel bir anlamı var mı? Yatak, senin kokunun en yoğun olduğu yer. Kaygı yaşayan kediler kendi kokularını senin kokunla karıştırarak rahatlamaya çalışabiliyor. Tıbbi tarama yine de ilk adım.

Kısırlaştırma işaretlemeyi durdurur mu? ASPCA, çiftleşme amaçlı işaretleme yapan kedilerde kısırlaştırmayı kanıtlanmış bir tedavi olarak tanımlıyor. Stres kaynaklı işaretlemede tek başına yeterli olmayabilir.

Kaç günde sonuç beklemeliyim? Kap ve kum değişikliklerinde bir hafta içinde fark görülmesi olağan. Köklü alışkanlıklarda dört ila altı hafta gerekebiliyor.

Kediyi kabın içine zorla koymak işe yarar mı? Yaramaz. Zorlama, kabı olumsuz bir deneyimle ilişkilendirerek durumu kötüleştiriyor.

Yeni bir kedi geldikten sonra başladı, ne yapmalı? Kap sayısını yeni sayıya göre artır, kapları ayrı odalara dağıt ve iki kediyi kademeli tanıştırma sürecinden geçir.

Evde birden çok kedi var, hangisinin yaptığını nasıl bulurum? Veterinerin verdiği floresan boyalı gıda boyası yöntemi kullanılabiliyor. Daha basiti, kedileri sırayla bir gün ayrı tutarak gözlem yapmak.

Enzimatik temizleyici bulamazsam ne kullanabilirim? Karbonatlı su ve sirke kokuyu tam olarak parçalamıyor, geçici çözüm sayılır. Amonyaklı ürün ve çamaşır suyundan ise uzak durmak gerekiyor.

Yaşlı kedimde birdenbire başladı, yaşlılıktan mıdır? Yaş tek başına bir açıklama değil. Cornell yaşa bağlı bilişsel bozukluğu sayıyor ama aynı yaş grubunda böbrek hastalığı ve artrit de sık. Muayene şart.

Kaynaklar

• Cornell Feline Health Center, Feline Behavior Problems, House Soiling
• Cornell Feline Health Center, Feline Lower Urinary Tract Disease
• ASPCA, Litter Box Problems
• ASPCA, Urine Marking in Cats
• Ohio State University Indoor Pet Initiative, Litter Boxes
• Cornell Feline Health Center, The Special Needs of the Senior Cat