Yavru köpekte sosyalleşme penceresi ne zaman kapanır

Veteriner "aşıları bitene kadar dışarı çıkarma" diyor. Eğitmen "mümkün olduğunca erken tanıştır" diyor. Bu iki cümle birbiriyle çelişiyor gibi görünüyor ve sahipler arada kalıyor.

Çelişki gerçek değil, çözülmüş bir konu. Ama çözümü bilmek gerekiyor, çünkü yanlış tarafı seçmenin bedeli ağır. Bir tarafta bulaşıcı hastalık riski var, diğer tarafta ömür boyu sürecek bir korku. İkisi de gerçek ve ikisini birden azaltmanın bir yolu bulunuyor.

Kedi tarafındaki karşılığını yavru kedide sosyalleşme dönemi ne zaman kapanır yazısında, kedilerde aynı aşı çatışmasının nasıl çözüldüğünü ise yavru kedi aşı takvimi nasıl işler yazısında ele almıştık. Köpekte pencere daha uzun ama aşı çatışması daha keskin.

Pencere ne zaman açılıyor ve kapanıyor

VCA Animal Hospitals, yavru köpeklerin sosyalleşme için ideal adaylar olduğu dönemi üç ila on altı haftalık yaş olarak veriyor ve buna sosyalleşme için duyarlı dönem diyor.

Aynı kaynak daha dar bir çekirdek de işaret ediyor. Yavrular yeni insanları, başka canlıları ve yeni durumları en doğal biçimde yedi ila on dört haftalık yaş arasında kabul ediyor.

AVSAB, yani veteriner davranış uzmanlarının mesleki derneği, aynı yöne işaret ediyor. Yavru sosyalleşmesi için birincil ve en önemli dönem hayatın ilk üç ayı.

Bu tarihlerin pratik anlamı şu. Yavru genellikle sekiz haftalıkken yeni evine geliyor. Yani pencerenin neredeyse yarısı sen tanışmadan önce geçmiş oluyor ve elinde sekiz hafta kalıyor.

Aşı çatışması ve çözümü

VCA konuyu doğrudan ele alıyor ve yaygın inanışı bir yanılgı olarak adlandırıyor.

Cümle şöyle. Yavrunun sosyalleştirilmeden önce aşı serisini tamamlaması gerektiği düşüncesi bir yanılgı, çünkü aşı serisi bittiğinde sosyalleşme için duyarlı dönem de bitmiş oluyor.

Aynı kaynak sonucunu da yazıyor. Zamanında yapılmayan sosyalleşme, kalıcı korku ve kaygı gelişimi açısından ciddi bir risk oluşturuyor.

Çözüm ise risk temelli bir yaklaşım. Yavru, hastalık riskini en aza indirerek dış ortama çıkarılabiliyor.

VCA'nın sıraladığı önlemler şöyle. Aşısız köpeklerden ve büyük köpek parklarından uzak durmak, bütün katılımcıların aşılı olduğu ve parazit testi negatif çıkan yavru sınıflarına katılmak, yerel hastalık riskleri konusunda veterinere danışmak.

Sınıf koşulları da belirli. Katılımcıların aşılarının güncel olması ve yavrunun yeni evinde en az on gündür bulunması, ayrıca sağlıklı görünmesi isteniyor.

AVSAB'ın önerisi ise yavru sosyalleşme sınıflarına yedi ila sekiz haftalık yaş kadar erken başlanması yönünde. Sınıf öncesinde en az bir doz aşı ve ilk iç parazit uygulamasının, sınıftan en az yedi gün önce yapılmış olması isteniyor.

Aşı takviminin kendisini yavru köpek aşı takvimi yazısında anlattık.

Sosyalleşme maruziyet demek değil

Bu ayrım AVSAB'ın özellikle vurguladığı bir nokta ve sık atlanıyor.

Sosyalleşme, yavruyu bir uyarana göstermek değil. Yavrunun o uyaranı olumlu bir deneyimle ilişkilendirmesi.

Pratik fark şöyle. Kalabalık bir caddenin ortasında korkudan donmuş bir yavru sosyalleşmiyor, travma yaşıyor. Aynı caddeyi uzaktan, sakin bir mesafeden, ödüllerle izleyen bir yavru sosyalleşiyor.

VCA da aynı şeyi söylüyor. Korkmuş bir yavru asla bunaltıcı durumlara zorlanmamalı, çünkü bu kaygıyı çözmek yerine yoğunlaştırıyor.

Ölçüt yavrunun vücut dili. Gevşek gövde, sallanan kuyruk, keşfe yönelme iyi işaret. Donma, geri çekilme, kuyruğun bacak arasına girmesi ve esneme ise mesafenin artırılması gerektiğini söylüyor. Vücut dili sinyallerini çocuklu evde köpekle güvenli yaşam kuralları yazısında ayrıntılandırdık.

Neyi listeye almak gerekiyor

Sosyalleşme listesi yalnız köpek ve insanla sınırlı değil.

İnsanlar. Farklı yaşta, farklı görünümde. Sakallı, şapkalı, gözlüklü, bastonlu. Çocuklar özellikle önemli çünkü hareketleri ve sesleri yetişkinlerden farklı.

Diğer köpekler. Aşılı, sağlıklı ve sakin köpekler. Bir yavruya en iyi öğreticiyi, sabırlı bir yetişkin köpek yapıyor.

Yüzeyler. Parke, halı, çim, çakıl, ızgara, metal kapak, merdiven.

Sesler. Elektrikli süpürge, kapı zili, trafik, matkap, havai fişek. Ses kaydını düşük seviyede açıp kademeli artırmak evde uygulanabilecek bir yöntem. Ses fobisini havai fişek sesinden korkan köpeğe ne yapılır yazısında ele aldık.

Dokunuşlar. Pati tutma, kulak kontrolü, ağız açma, tırnak makası gösterme. Bu alıştırmalar ileride bakımı kolaylaştırıyor, yöntemi köpeğin tırnağı nasıl kesilir yazısında anlattık.

Araçlar ve taşıma. Araba yolculuğu, taşıma çantası, asansör, bisiklet ve scooter geçişi.

Veteriner kliniği. Muayene olmadan, sadece girip ödül alıp çıkmak. Bu ziyaretler kliniği olumlu bir yere çeviriyor ve ileride yapılacak her muayeneyi kolaylaştırıyor.

Ödül kalorisini hesaba katmayı unutma. Sosyalleşme döneminde ödül yoğun kullanılıyor ve VCA ödüllerin günlük kalori alımının yüzde onunu geçmemesi gerektiğini belirtiyor. Günlük porsiyonun bir kısmını ödül olarak kullanmak pratik bir çözüm. Seçenekler için köpek atıştırmalık ve ödülleri sayfasına bakabilirsin, Garden Mix Tavuklu Kedi Stick Ödül gibi küçük parçalara bölünen ürünler eğitimde kullanışlı oluyor.

Haftalık bir plan nasıl kurulur

Liste uzun görünüyor ama haftaya bölündüğünde günde birkaç dakikaya iniyor.

Sekizinci ve dokuzuncu hafta ev içiyle geçiyor. Evdeki sesler, yüzeyler, ev halkı ve varsa evdeki kedi ya da diğer köpek. Kucakta balkona çıkmak ve dışarıyı izlemek bu döneme uygun.

Onuncu ve on birinci haftada çember genişliyor. Eve gelen misafirler, kucakta yapılan kısa araba yolculukları, apartman girişi ve asansör. Veteriner kliniğine muayenesiz kısa bir ziyaret bu haftalara yerleştirilebiliyor.

On ikinci ve on üçüncü haftada yavru sınıfı devreye giriyor. Aşılı ve sağlıklı yavrularla kontrollü bir ortamda temas, bu dönemin en değerli maruziyeti.

On dördüncü haftadan on altıncı haftaya kadar yüzey ve ses çeşitliliği artırılıyor. Farklı zeminler, farklı mahalleler, farklı saatler.

Her hafta için iki kural sabit kalıyor. Seanslar kısa, en fazla on beş dakika. Ve her seans yavru rahatken bitiyor, yorulup gerildiğinde değil.

Bir de kayıt tutmak işe yarıyor. Hangi başlıkta ne yaptığını bir listeye işaretlemek, eksik kalan alanları görünür hale getiriyor. Çoğu sahipte eksik kalan başlık ses ve yüzey oluyor, çünkü insan ve köpek tarafı kendiliğinden doluyor.

Pencere kapandıktan sonra ne oluyor

On altıncı haftadan sonra iş bitmiyor ama zorlaşıyor.

AVSAB, yavruların ilk yılları boyunca düzenli olarak dost insanlarla ve köpeklerle temas etmesi gerektiğini ve bu etkileşimlerin gözetim altında, yavrunun rahat ve girişken kaldığından emin olunarak yürütülmesi gerektiğini belirtiyor.

Yani duyarlı dönem bir başlangıç, bir bitiş değil. Pencerede kurulan temel, sonraki aylarda sürdürülmezse aşınıyor. Altı aylıkken düzenli sosyal teması kesilen bir köpek, bir yaşına geldiğinde yabancılara karşı tekrar temkinli hale gelebiliyor. Bu geri dönüş, pencerenin hiç kullanılmamış olmasından farklı ve düzeltilmesi daha kolay, ama düzeltilmesi gerekiyor.

Pencereyi kaçırmış bir köpekte ise yaklaşım değişiyor. Yeni şeyleri kabul etmek artık kendiliğinden olmuyor, kademeli duyarsızlaştırma ve karşı koşullama gerekiyor. Bu, daha yavaş ve daha planlı bir çalışma.

Barınaktan sahiplenilen yetişkin köpeklerde bu durum sık karşımıza çıkıyor. Süreci barınaktan sahiplenme yazısında ve yaşlı bir kediyi ya da köpeği sahiplenmek yazısında ele aldık.

Bu dönemde beslenme ve düzen

Sosyalleşme tek başına yürümüyor, günün geri kalanıyla birlikte çalışıyor.

Öğün düzeni öngörülebilirlik sağlıyor ve öngörülebilir bir gün, yeni deneyimleri karşılamayı kolaylaştırıyor. Öğün takvimini yavru köpek günde kaç öğün yemeli yazısında anlattık.

Uyku da bu denklemin parçası. Yavrular günde uzun saatler uyuyor ve aşırı uyarılmış bir yavru dinlenemiyor. Sosyalleşme seansları kısa tutuluyor, aralarında dinlenme bırakılıyor.

Diş değişimi dönemi ayrı bir zorluk. Bu dönemde çiğneme ihtiyacı artıyor ve ısırma davranışı yoğunlaşıyor. İkisini yavru köpekte süt dişleri ne zaman düşer ve yavru köpek neden ısırır yazılarında ele aldık.

Eve alışma sürecinin ilk günlerini ise yavru köpek eve geldiği ilk gün yazısında anlattık.

Sık Sorulan Sorular

Aşıları bitmeden yavrumu dışarı çıkarabilir miyim? VCA risk temelli bir yaklaşım öneriyor. Aşısız köpeklerden ve büyük köpek parklarından uzak durarak, kontrollü ortamlarda sosyalleşme mümkün. Kararı yerel hastalık riskine göre veterinerin vermesi gerekiyor.

Yavru sınıfına ne zaman başlayabilirim? AVSAB yedi ila sekiz haftalık yaş kadar erken başlanmasını öneriyor. Sınıf öncesinde en az bir doz aşı ve ilk iç parazit uygulamasının yedi gün önceden yapılmış olması isteniyor.

Yavrum yeni insanlardan korkuyor, ısrar etmeli miyim? Etmemelisin. VCA, korkmuş bir yavrunun bunaltıcı durumlara zorlanmaması gerektiğini, bunun kaygıyı yoğunlaştırdığını belirtiyor. Mesafeyi artırıp kademeli ilerlemek doğru yol.

Kaç farklı deneyim yeterli? Sayı vermek yerine çeşitliliğe bakmak daha doğru. İnsan, köpek, yüzey, ses, dokunuş ve mekan başlıklarının her birinde birkaç olumlu deneyim hedefleniyor.

Kucakta taşıyarak sosyalleştirmek sayılır mı? Sayılıyor ve aşıları tamamlanmamış yavrularda pratik bir yöntem. Yavru yere inmeden sesleri, kalabalığı ve trafiği gözlemliyor.

Evde başka köpek var, bu yeterli mi? Yeterli değil. Tek bir köpekle kurulan ilişki, farklı boy ve mizaçtaki köpeklerle geçinmeyi öğretmiyor.

Pencereyi kaçırdım, artık geç mi? Geç değil ama zor. Kademeli duyarsızlaştırma ve karşı koşullama ile ilerleme sağlanıyor, süre daha uzun oluyor ve profesyonel destek çoğu zaman işi hızlandırıyor.

Yavrumu parka götürebilir miyim? Büyük ve kalabalık köpek parkları bu dönem için uygun değil. VCA, aşısız köpeklerden ve büyük köpek parklarından uzak durulmasını öneriyor. Bunun yerine tanıdığın, aşılı ve sakin bir köpekle kontrollü buluşmalar tercih ediliyor.

Korku dönemleri diye bir şey var mı? Yavrularda ve genç köpeklerde geçici olarak ürkekliğin arttığı dönemler bildiriliyor. Bu dönemlerde zorlayıcı deneyimlerden kaçınmak ve kolay, olumlu maruziyetlere dönmek öneriliyor.

Kaynaklar

• VCA Animal Hospitals, Puppy Behavior and Training, Socialization and Fear Prevention
• AVSAB, Position Statements and Handouts
• VCA Animal Hospitals, Canine Communication, Interpreting Dog Language
• VCA Animal Hospitals, Dog Behavior Problems, Aggression and Children
• VCA Animal Hospitals, Feeding Growing Puppies
• VCA Animal Hospitals, Obesity in Dogs
• ASPCA, Aggression